Кош бойлуу кезде аял күнүмдүк жумуштарды, мисалы, тепкичке чыгуу сыяктуу иштерди аткаргандан кийин дем алуусу кыйындашы мүмкүн. Дарыгерлер бул абал көбүнчө өсүп жаткан жатын өпкө тарапка көтөрүлүп, дем алууну кыйындатышы менен байланыштуу экенин белгилешет. Бул макалада кош бойлуулуктагы дем кысылуу абалы жөнүндө токтолуп өтөбүз.
Кош бойлуулукта дем кыстыгуунун себептери
Дем кыстыгуу кош бойлуулукта көп кездешүүчү белги болсо да, ага дайыма эле бир себепти көрсөтүүгө болбойт. Дем кыстыгуу ар кандай факторлорго, жатындын чоңоюшунан баштап жүрөктөгү өзгөрүүлөргө чейин байланыштуу болот.
Кээ бир аялдар дем алуудагы өзгөрүүлөрдү дароо сезиши мүмкүн, ал эми башкалары кош бойлуулук календарынын экинчи же үчүнчү триместринде байкашат.
Биринчи триместр
Кош бойлуу аялдын дем алуусундагы өзгөрүүлөргө себеп болушу үчүн түйүлдүктүн чоң болушу шарт эмес.
Диафрагма – жүрөк менен өпкөнү курсак көңдөйүнөн бөлүп турган булчуң тканы болуп саналат жана кош бойлуулуктун биринчи триместринде 4 смге чейин көтөрүлөт. Диафрагманын кыймылы өпкөгө аба кирип турушуна жардам берет. Кээ бир аялдар терең дем алууну талап кылган мындай өзгөрүүлөрдү байкабаса да, башкалары толук, терең дем ала албай жатканын сезишет.
Диафрагмадагы өзгөрүүлөр менен катар эле, кош бойлуу аялдар кош бойлуулук гормонунун (прогестерон) көбөйүшүнөн улам тереңирээк дем алышат. Прогестерон түйүлдүктүн өрчүшүндө маанилүү роль ойнойт. Ошондой эле ал дем алууга жардам берет, башкача айтканда, аялдын дем алуусун тереңдетет. Терең дем алуу дем кыстыгууга алып келбесе да, кээ бир аялдар дем алуудагы өзгөрүүлөрдү сезип, аны кудум дем кыстыгуу катары кабыл алышы мүмкүн.
Экинчи триместр
Кош бойлуу аялдар экинчи триместрде байкалаарлык дем кыстыгууну баштан өткөрүшөт. Кош бойлуулуктун экинчи триместринде жатындын чоңоюшу дем кыстыгууну пайда кылат. Бирок, жүрөктүн иштешиндеги айрым өзгөрүүлөр да дем кыстыгууга алып келиши мүмкүн.
Кош бойлуулук мезгилинде аялдын денесиндеги кандын көлөмү да сезилерлик деңгээлде артат.
Жүрөк бул канды дене боюнча айлантып, плацентага багыттоо үчүн күчтүүрөөк айдашы керек. Жүрөккө түшкөн мындай жүктөмдүн көбөйүшү кош бойлуу аялдын деми кысылышына себеп болушу да мүмкүн.
Үчүнчү триместр
Үчүнчү триместрде дем алуу, негизинен, өрчүп келе жаткан ымыркайдын башынын жайгашуусуна жараша жеңилдеши же кыйындашы мүмкүн. Ымыркай бурулуп, жамбаш көңдөйүнө түшө баштаганга чейин, анын башы кабырганын алдында болуп, диафрагманы түртүп тургандай сезилет, бул болсо дем алууну кыйындатат.
Маалыматтарга ылайык, дем кысылуунун мындай түрү, адатта, 31- жана 34-апталардын аралыгында болот.
Кошумча себептер
Кош бойлуу аялдын деми катуу кысылса, капыстан башталса же көкүрөктөгү оору, жүрөктүн тез согушу менен коштолсо, дароо тез жардам чакыруу керек; дем кысылуу акырындык менен күчөп бара жатса да, сөзсүз дарыгер менен кеңешүү зарыл. Кош бойлуулуктагы өзгөрүүлөр дем кысылууга себеп болгону менен, башка медициналык абалдар да бул көйгөйгө таасир этиши мүмкүн.
Алар төмөнкүлөр:
- Астма: Кош бойлуулук мурдатан бар астманын белгилерин күчөтүшү мүмкүн. Астма менен ооруган ар бир аял кош бойлуулук учурунда коопсуз дарылоо ыкмалары жөнүндө адис менен кеңешиши керек.
- Перинаталдык кардиомиопатия: Бул кош бойлуулуктун акыркы айларында же төрөттөн кийинки бир нече айдын (5 айга чейин) ичинде пайда болушу мүмкүн болгон жүрөк оорусунун бир түрү. Белгилерине буттун шишиши, төмөн кан басымы, чарчоо сыяктуулар кириши мүмкүн, бирок бул абал кош бойлуу аялдын ден соолугуна олуттуу таасир этиши мүмкүн жана адатта атайын дарыланууну талап кылат;
- Өпкө эмболиясы өпкө артериясында кан «уюп» калганда пайда болот. Эмболия дем алууга кескин таасир этип, жөтөл, көкүрөк тушундагы оору, кан түкүрүү жана капыстан башталган дем кыстыгууга себеп болушу мүмкүн. Бул өмүргө коркунучтуу абал — мындай белгилер пайда болсо, дароо тез жардам чакыруу керек.
Тиешелүү: Кош бойлуулуктагы пневмония
Кантип жеңүүгө болот?
Дем жетпей жатканын сезүү ыңгайсыздык жаратып, адамдын физикалык активдүүлүгүн чектеши мүмкүн.
Бактыга жараша, кош бойлуу аялдардын жеңилирээк дем алуусуна жардам бере турган ыкмалар бар. Атап айтканда,
- Туура калыпта кыймылдоо жатындын диафрагмадан максималдуу алыстоосуна мүмкүнчүлүк берет;
- Кош бойлуулар үчүн атайын курлар жакшы калыпта жүрүүнү жеңилдетет;
- Капталына жатып, баш жана ийиндин астына кошумча жаздыктарды коюп уктоо (28-аптадан кийин чалкасынан жатып уктабоо керек) жатындын ылдый «жылышына» шарт түзүп, өпкөгө көбүрөөк жеңилдик берет;
- Дем алууну жеңилдетүүчү, төрөттө кеңири колдонулуучу дем алуу көнүгүүлөрүн аткаруу.
Эгерде аялда дем кысылышына себеп болуп жаткан башка негизги оору болсо, дарыгердин дарылоо боюнча сунуштарын так аткаруу керек.
Кош бойлуу аялдар төмөнкү учурларда дароо медициналык жардамга кайрылышы керек:
- эриндердин, кол же бут манжаларынын көгөрүшү;
- жүрөктүн тез согушу;
- дем алуу учурундагы оору;
- күчөп бараткан дем кысылуу;
- кырылдоо.
Пайдалуу макала: Кош бойлуулуктагы аз кандуулук — белгилери, себептери жана дарылоо ыкмалары
