Бүйрек — үнемі өте белсенді жұмыс істейтін, демалыссыз дерлік қызмет ететін мүшелердің бірі. Жүктілік кезінде бұл жұмыс жүктемесі одан сайын артады. Бүйректің негізгі қызметтерінің бірі — қан құрамындағы ағзаға қажетті заттарды, мысалы, ақуыздарды ұстап қалып, қалған қалдық заттарды зәр арқылы шығарып тастау. Егер ақуыз ағзада қалмай, зәр арқылы сыртқа шығып жатса, яғни талдамада зәрде ақуыз анықталса, бұл бүйректе қандай да бір мәселенің бар екенін білдіреді.
Жүктіліктен басқа уақытта да зәрдегі ақуыз мөлшері уақытша көбеюі мүмкін. Бұған мынадай жағдайлар себеп болады:
- психикалық немесе физикалық зорлану (мысалы, ауыр дене жаттығулары);
- ағзадағы су мөлшерінің азаюы;
- дене қызуының көтерілуі;
- өте ыстық ауа райының әсеріне ұшырау.
Бұдан бөлек, зәрдегі ақуыз мөлшерінің көбеюі басқа жағдайлардың белгісі болуы ықтимал.
Жүктіліктің 20-аптасына дейін зәрде ақуыз мөлшері көп болса, бұл созылмалы протеинурия (зәр құрамында ақуыздың көп болуы) болуы мүмкін.
Созылмалы протеинурия бүйрекке қатысты негізгі мәселелерден немесе жүктілікке мүлдем қатысы жоқ денсаулықтағы ақаулардан, мысалы, жүрек аурулары салдарынан пайда болуы мүмкін. Түрлі несеп жолдары инфекциялары зәрдегі ақуыз мөлшерін арттыруы мүмкін. Мұндай жағдайда міндетті түрде емделуді бастау талап етіледі.
Жүктіліктің 20-аптасынан кейін де зәрде ақуыз мөлшері көп болса, дәрігерлер бұл жағдайды жоғары қан қысымының белгісі ретінде қарастырады. Қан қысымының жоғарылауы барлық мүшелерге, әсіресе бауыр мен бүйректің денсаулығына зиян келтіруі мүмкін.
Гемолиз — бауыр ферменттерінің көбеюі және тромбоциттер санының төмендеуі синдромы преэклампсияға ұқсас, тіпті оның ауырлау түрі болып, жеке немесе преэклампсиямен бірге дамиды.
Егер бұл ауру уақытында емделмесе, әйел мен ұрықтың денсаулығына елеулі әсер етуі мүмкін.
Жүктілікте зәрде ақуыздың көп болуы қандай қауіпті факторларды тудырады?
Біріншіден, жүктілік кезінде зәрмен ақуыздың басқа уақыттарға қарағанда көбірек шығарылуы қалыпты жағдай екенін түсіну керек. Мысалы, жүктілікке дейін зәрдегі ақуыз тәулігіне 150 миллиграмм (мг/тәулік) болса, жүктілік кезінде бұл екі есеге артады, яғни тәулігіне 300 мг болады.
Жүктілік кезінде қан көлемі артқандықтан, бүйрекке әдеттегіден көбірек жұмыс істеуге тура келеді. Демек, зәрдегі ақуыздың көбеюіне негізінен жүктілік кезеңі себеп болады.
Егер сіз жүктілікке дейін созылмалы аурулармен ауырған болсаңыз немесе отбасы тарихыңызда (генде) бауыр немесе бүйрек аурулары кездессе, бұл сізге де әсер етуі мүмкін.
Отбасы тарихыңызда (генде) жүктілік кезінде преэклампсияны (жоғары қан қысымы) бастан өткерген әйелдер болса, алдыңғы балаларыңызға жүктілік кезінде де дәл осындай жағдай болса немесе 35 жастан асқаннан кейін жүкті болып, бұл сіздің бірінші босануыңыз болса, бұлардың барлығы преэклампсияны тудыратын қауіп факторларына жатады.
Жүктілік кезінде зәрде ақуыздың көбейгенін қандай белгілер арқылы білуге болады?
Жүктілік кезінде зәрдегі ақуыз мөлшерінің тәулігіне 300 мг-нан асуы жоғары деп есептеледі. Бұдан бөлек, сіз зәрде ақуыздың көбейгенін сезуіңіз немесе сезбеуіңіз де мүмкін. Тіпті, босанғаннан кейін зәр талдамасын тапсырмайынша, сізде ақуыздың көбейіп кеткенін мүлдем байқамауыңыз да мүмкін.
Зәрдегі ақуыздың көбеюі бүйрек ауруларын тудыратын мынадай белгілерге ұқсас болуы мүмкін:
- тобық, білек немесе көздің ісінуі;
- зәр шығару кезінде ашыту;
- жиі зәр шығару (бұл жағдай жүктілік кезінде қалыпты саналса да);
- белдің ауыруы (негізінен жүктілікте қалыпты жағдай);
- зәрдің көбіктенуі немесе түсінің қызыл немесе қоңыр болуы.
Осы аурумен бірге пайда болатын қандай факторлар қауіпті?
Зәрдегі ақуыздың қалыпты деңгейден асуының басқа да маңызды себептері мен қосымша белгілері бар.
Отбасылық тарихында (генде) жүктілік кезінде преэклампсия (жоғары қан қысымы) болған әйелдер болса, алдыңғы балаларыңызға жүктілік кезінде дәл осындай жағдай болса, немесе 35 жастан кейін жүкті болсаңыз және бұл сіздің бірінші босануыңыз болса, бұлардың барлығы преэклампсияны тудыратын қауіп факторларын қамтиды.
Жүктілік кезінде зәрде ақуыздың көбейгенін қандай белгілер арқылы білуге болады?
Жүктілік кезінде зәрдегі ақуыз мөлшерінің тәулігіне 300 мг/с-тан жоғары болуы жоғары деп саналады. Сонымен қатар, зәрде ақуыздың көбейгенін байқауыңыз немесе сезбеуіңіз мүмкін. Тіпті босанғаннан кейін зәр талдауын тапсырғанға дейін ақуыздың көбейгенін мүлдем байқамауыңыз мүмкін.
Зәрдегі ақуыздың көбеюі бүйрек ауруларын тудыратын келесі белгілерге ұқсас болуы мүмкін:
- тобық, білек немесе көздің ісінуі;
- зәр шығару кезіндегі ашу;
- жиі зәр шығару (бұл жағдай жүктілік кезінде қалыпты болып саналса да);
- бел ауруы (іс жүзінде жүктілік кезінде қалыпты жағдай);
- Зәр көбікті немесе түсі қызыл немесе қоңыр болуы.
Осы аурумен бірге пайда болған қандай факторлар қауіпті екені туралы
Зәрдегі ақуыздың нормадан асып кетуінің басқа да маңызды себептері мен қосымша белгілері бар.
Преэклампсияның (қан қысымының көтерілуі) белгілеріне мыналар жатады:
- бас ауруы, әсіресе қатты бас ауруы;
- көрудің бұлыңғырлануы немесе көрмей қалу, жарыққа сезімтал болу;
- оң жақ қабырға астында іштің ауыруы;
- жүрек айнуы, құсу;
- ентігу;
- зәрдің аз шығуы.
Жүктілік кезінде салмақ қосу қалыпты жағдай болып саналғанымен, егер кенеттен салмағыңыз артып кетсе, дәрігерге көрініңіз.
Бір апта ішінде бірнеше келі салмақ қосу немесе бет пен қолдағы ісіктер қауіпті факторлар болып саналады.
Емдеу әдістері
Зәрдегі ақуыз мөлшерін үнемі бақылап, егер ол көбейсе, жағдайға қарай емдеу әдістерін қолдануға болады.
Жүктіліктің алғашқы кезеңінде созылмалы ауруларыңызға байланысты қиындықтар туындаса, өзіңізге және болашақ балаңызға зиян тигізбейтін емдеу әдістерін дәрігермен кеңесіп қолданыңыз.
Несеп шығару жолдарының инфекцияларын антибиотиктермен қауіпсіз емдеуге болады. Басқа асқынулар болса, оларды үнемі бақылап, тексеріп отыру қажет. Бұл жағдайда сізге акушер-гинекологтардан басқа да мамандардың тексеруінен өтуге тура келеді.
Басқа емшаралар:
- жағдайды жиі тексеріп тұру;
- төсекте жатып демалу;
- қан қысымын түсіретін дәрі-дәрмектерді қолдану.
Зәр шығару жолдарының инфекцияларын антибиотиктермен қауіпсіз емдеуге болады. Басқа асқынулар болса, оларды үнемі бақылап, тексеріп отыру керек. Бұл жағдайда сізге акушерлер мен гинекологтардан басқа мамандардың тексеруінен өтуге тура келеді.
Басқа емдер:
- жағдайды жиі тексеріп тұру;
- жатып демалу;
- қан қысымын төмендететін дәрі-дәрмектерді қолдану.
