Жүктіліктің кез келген кезеңінде жоғары қан қысымы немесе гипертензия болуы мүмкін. Жүктілік кезінде қан қысымының жоғарылауы әйелге көбірек әсер етеді. Егер ол емделмесе, бұл ауру өзінің және болашақ сәбиінің денсаулығына қатысты күрделі мәселелер тудыруы мүмкін.
Жүктілік кезіндегі гипертензия түрлері
Қан қысымы сынап бағанасы бойынша 140/90 миллиметрден жоғары немесе оған тең болса, бұл қан қысымының жоғары екенін білдіреді. Жүкті әйелдерде жоғары қан қысымының 3 түрінің бірі кездесуі мүмкін, олар: созылмалы гипертензия, гестациялық гипертензия және преэклампсия.
Созылмалы гипертензия
Созылмалы гипертензиясы бар әйелдерде жүктілікке дейін жоғары қан қысымы болған немесе жүктіліктің бірінші жартысында, яғни 20-аптасына дейін жоғары қан қысымы пайда болған болуы мүмкін. Әйелдегі созылмалы гипертензия деп аталатын бұл ауру преэклампсиямен қатар жүруі мүмкін. Созылмалы гипертензиясы бар әйелдердің зәрінде қалыпты мөлшерден тыс ақуыз, яғни протеинурия болуы мүмкін.
Зәрде ақуыздың болуы бүйрекке қатысты мәселелерді көрсетеді. Сондай-ақ әйелдерде бауырға қатысты мәселелер де болуы мүмкін.
Гестациялық гипертензия
Гестациялық гипертензия тек жүктілік кезінде болады, бұл жағдайда зәрде ақуыз болмайды және бауырда өзгеріс байқалмайды. Әйелдерде бұл жағдай әдетте жүктіліктің екінші жартысында немесе 20-аптадан кейін дамиды. Жоғары қан қысымының бұл түрі әдетте уақытша болып, босанғаннан кейін басылады. Алайда, бұл әйелдің кейінгі өмірінде жоғары қан қысымының даму қаупін арттыруы мүмкін. Кейбір жағдайларда босанғаннан кейін қан қысымы жоғарылап, бұл созылмалы гипертензияға әкеледі.
Преэклампсия
Әйелдердегі созылмалы гипертензия деп аталатын бұл ауру прекламбциямен бірге жүруі мүмкін.
Преэклампсия — бұл әйелдерде жүктілік кезінде немесе босанғаннан кейін дамуы мүмкін жоғары қан қысымы ауруы. Бұл ауыр зардаптарға әкелетін қауіпті жағдай. Ол әдетте үшінші триместрде болады. Босанғаннан кейін сирек кездеседі, бірақ оның да пайда болуы мүмкін.
Преэклампсия белгілеріне мыналар жатады:
- Жоғары қан қысымы;
- Протеинурия;
- Бет пен қолдың ісінуі;
- Сұйықтықтың жиналуына байланысты дене салмағының артуы;
- Бастың ауруы;
- Бастың айналуы;
- Ентігу;
- Іштің ауыруы;
- Жүрек айнуы және құсу;
- Көру жітілігінің төмендеуі;
- Жарыққа сезімталдықтың артуы.
Әйелдерде бұл жағдай әдетте жүктіліктің екінші жартысында немесе 20 аптадан кейін дамиды. Жоғары қан қысымының бұл көрінісі әдетте уақытша болып, босанғаннан кейін өтіп кетеді. Алайда, бұл әйелдің кейінгі өмірінде жоғары қан қысымының даму қаупін тудыруы мүмкін.
Бұл ауыр зардаптарға әкелетін ауыр ауру. Бұл әдетте үшінші триместрде болады.
Ана үшін гипертензияның асқынулары
Егер қан қысымының жоғарылауы ауыр және бақылаусыз болса, бұл жағдай ана мен оның болашақ сәбиі үшін асқынулар тудыруы мүмкін. Жүктіліктегі жоғары қан қысымы әйелдердің денсаулығында болашақта да мәселелер туындау қаупін арттырады. 2013 жылғы зерттеуге сәйкес, гестациялық гипертензияның жүректің ишемиялық ауруы, миокард инфаркті (жүрек талмасы), жүрек жеткіліксіздігі және ишемиялық инсульт қаупімен байланысты екені анықталған. Дұрыс бақыланбаған жоғары қан қысымы әйелде преэклампсия мен қант диабетінің даму қаупін тудырады.
Ұрық үшін гипертензия қаупі
Жоғары қан қысымы сәбидің мерзімінен бұрын туылуына, оның мөлшерінің қалыптыдан үлкен немесе кіші болуына, сондай-ақ оның өліміне әкелуі мүмкін. Анадағы жоғары қан қысымы оның қан тамырларына әсер етеді. Бұл плацента арқылы ұрыққа келетін қоректік заттар ағынын азайтады, нәтижесінде сәби аз салмақпен туылады. Гипертензияға байланысты мерзімінен бұрын босану сәби денсаулығы үшін бірқатар асқыну тудыруы мүмкін. Мысалы, егер баланың өкпесі толық дамымаса, шала туған сәбиде тыныс алуға қатысты біраз қиындықтар туындауы мүмкін.
Белгілері
Америкалық жүрек қауымдастығы жоғары қан қысымын “үнсіз жау” деп атайды, өйткені онымен ауыратын адамдардың көпшілігінде аурудың белгілері байқалмайды. Бұл адамның өзі білместен жоғары қан қысымымен ауыруы мүмкін екенін білдіреді. Қан қысымын бақылау пренаталдық күтімнің маңызды бөлігі болып табылады. Әйелдерде жүктілікке дейін, жүктілік кезеңінде
Анаға гипертензияның асқынулары
Қан қысымының жоғарылауы ауыр және бақылаусыз болса, бұл жағдай ана мен оның болашақ баласы үшін асқынуларға әкелуі мүмкін. Жүктілік кезіндегі қан қысымының жоғары болуы әйелдердің денсаулығында келешектегі проблемалар қаупін арттырады. 2013 жылғы зерттеуге сәйкес, жүктілік кезіндегі гипертензия жүректің ишемиялық ауруымен, миокард инфарктісімен (жүрек талмасы), жүрек жеткіліксіздігімен және ишемиялық инсульт қаупімен байланысты. Дұрыс басқарылмаған жоғары қан қысымы әйелде преэклампсия мен қант диабетінің даму қаупін тудырады.
Жүктілік үшін гипертензия қаупі
Жоғары қан қысымы нәрестенің мерзімінен бұрын тууына, оның өлшемі қалыптыдан үлкен немесе кіші болуына, сондай-ақ оның өліміне әкелуі мүмкін. Ананың жоғары қан қысымы оның қан тамырларына әсер етеді. Бұл плацента арқылы ұрыққа қоректік заттар ағынының азаюына әкеледі, нәтижесінде нәресте аз салмақпен туылады. Гипертензиямен байланысты мерзімінен бұрын босану нәрестенің денсаулығы үшін бірқатар асқынуларды тудыруы мүмкін. Мысалы, баланың өкпесі толық дамымаса, шала туған нәрестеде тыныс алуға байланысты біраз қиындықтар туындауы мүмкін.
Белгілері
Америка жүрек қауымдастығы жоғары қан қысымын “үнсіз қанішер” деп атайды, өйткені онымен ауыратын адамдардың көпшілігінде ауру белгілері байқалмайды. Бұл адамның өзі білмеген жағдайда жоғары қан қысымы болуы мүмкін дегенді білдіреді. Қан қысымын бақылау пренаталды күтімнің маңызды бөлігі болып табылады. Әйелдерде жүктілікке дейін, жүктілік кезеңіжүктілік кезінде және одан кейін де жоғары қан қысымы пайда болуы мүмкін екенін есте сақтау маңызды.
Жүктілік кезіндегі қан қысымының жоғарылауын емдеу
Созылмалы гипертензиямен ауыратын әйелдер жүктілік кезінде гипертензияға қарсы дәрілік заттарды қабылдап жүруі керек. Алайда, кейбір кең таралған гипертензияға қарсы дәрілік заттарды жүкті әйелдерге қабылдауға болмайды, сондықтан кардиолог және гинеколог дәрігерлердің қабылдауында болып, бақылауында жүру қажет.
Егер әйелде қан қысымының жоғарылауы ауыр өтсе немесе преэклампсия немесе эклампсия дамыса, дәрігер оған қан қысымын түсіретін дәрі-дәрмектерді тағайындап, жүктілік мерзімі толық болмаған жағдайда, сәбидің жетілуіне көмектесуі мүмкін. Әйелдер бақылауда болуы үшін ауруханаға жатқызылуы ықтимал.
Жүктілік кезіндегі қан қысымының өзгеруінің алдын алу
Көбірек қимылдау, дұрыс тамақтану сияқты қарапайым өмір салтындағы өзгерістер жоғары қан қысымының алдын алуға көмектеседі. Айта кету керек, отбасылық анамнез, нәсіл және алдыңғы жүктілік тарихы сияқты кейбір қауіп факторлары адамның бақылауына бағынбайды. Сол себепті, жүктілік кезінде қан қысымының жоғарылауына алып келетін барлық қауіп факторларының алдын алу мүмкін емес.
Жүктілік кезінде жоғары қан қысымының қаупін азайтудың бірнеше жолы бар. Олар:
- тұзды тұтынуды шектеу;
- ағзадағы су балансын сақтау;
- жасұныққа (жемістер, көкөністер) бай, ал өңделген азық-түлік мөлшері аз теңгерімді тамақтану;
- жүктілік кезіндегі жаттығуларды үнемі орындау;
- пренаталдық тексерулерден үнемі өтіп тұру;
- темекі шекпеу және спирттік ішімдіктерді тұтынбау.
Айта кету керек, кейбір қауіп факторлары, сондай-ақ отбасылық тарих, нәсіл және алдыңғы жүктілік тарихы адамның бақылауынан тыс.
Жүкті әйелдерге, әсіресе қауіп факторлары болса, бүкіл жүктілік кезеңінде қан қысымын үнемі тексертіп тұру ұсынылады. Бұл ауруды ерте анықтауға және қажетті шараны уақытылы қолдануға мүмкіндік береді.
Жүкті әйелдерге жүктілік кезінде, әсіресе қауіп факторлары болса, қан қысымын жүйелі түрде тексеру ұсынылады. Бұл ауруды ерте анықтауға және қажетті шараны дер кезінде көрсетуге мүмкіндік береді.
