Колика — бул дени соо баланын өтө узак убакыт, эч кандай себепсиз ыйлоосу. Бул ымыркайдын жашоосунун алгачкы 6 жумасында эң көп байкалат. Адатта 3-4 айлык убагында өзүнөн-өзү жоголот. Жалпысынан алганда, колика ымыркайларда тамак сиңирүү трактынын жаш куракка байланыштуу функционалдык бузулуулары менен байланышкан жана ичтин сайышып оорусу менен коштолгон абал болуп саналат.
Ичеги коликасы бөбөктүн ыйлашы, тынымсыз чыңыруусу, тынчсыздануусу, чыңалуусу, бетинин кызарышы, курсагынын көбүшү сыяктуу белгилер менен көрүнөт.
Жашоосунун биринчи жарымында балдарда көбүнчө ашказан-ичеги трактынын түрдүү функционалдык бузулуулары (регургитация, ичеги коликасы, функционалдык диарея жана ич катуу) байкалат. Ичеги чанчуусу же колика ар түрдүү изилдөөлөрдүн жыйынтыгы боюнча жаңы төрөлгөн ымыркайлардын 55-75%ында учурайт.
Ичеги чанчуусу жаңы төрөлгөн ымыркайдын тамактануу режимин жана уйку тартибин бузушу, ошондой эле жаш ата-энелерде эмоционалдык стресс жана асабийликти жаратышы мүмкүн.
Баланын жашоосунун биринчи айларында жаңы төрөлгөн бөбөктөрдө жана балдарда ичеги коликасы көйгөйүн комплекстүү чечүү менен педиатр, балдар гастроэнтерологу жана невропатологдор алектенишет.
Коликанын себептери
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасынын өнүгүү механизми тамак сиңирүү трактынын мотор функциясынын бузулушу жана ичегиде газдын пайда болушунун көбөйүшү, курч локалдык спазмдар жана ичеги дубалдарынын кеңейишин пайда кылат. Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасынын негизги этиологиялык факторлору түздөн-түз баланын өзүнө же анын энесине байланыштуу болушу мүмкүн.
Жаңы төрөлгөн ымыркайдын ашказан-ичеги трактынын морфологиялык жана функционалдык жетилбегендиги, тамак сиңирүү трактынын ферментативдик активдүүлүгүнүн төмөндөшү, туз кислотасынын жетишсиздиги, лактаза жетишсиздиги, ичеги микробиоценозунун бузулушу, нейроэндокриндик регуляциянын бузулушу ичеги коликасынын пайда болушуна себеп болот.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасы ичегинин түзүлүшүнүн анатомиялык өзгөчөлүктөрүнө жана нерв системасынын өнүгүшүнө байланыштуу пайда болот, бул абал адатта 12-18 айга чейин созулат.
Баланы тамактандыруу техникасы бузулганда, бош эмчек же баланы сүт жетишпеген абалда аз өлчөмдөгү сүт менен эмизүү, ошондой эле, эрте төрөлгөн бөбөктөрдө абаны ашыкча көп жутуу (аэрофагия) байкалып, ичеги коликасынын пайда болушуна алып келет.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ферменттик системалардын жана ичеги дисбиозунун жашка байланыштуу жана жекече өнүкпөгөндүгү майлар менен углеводдордун нормалдуу ажырабашына алып келет, бул болсо газдын бөлүнүп чыгышынын көбөйүшүнө себеп болот.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасынын өрчүшү ашказан-ичеги трактынын мотор жана секретордук функцияларын жөнгө салуучу кээ бир заттардын жетишсиздиги менен да байланыштуу болушу мүмкүн. Ичеги коликасына төрөткө чейин же төрөт учурунда бала башынан өткөргөн гипоксия жана асфиксия да себеп болот.
Жаңы төрөлгөн ымыркайдын кош бойлуулук мезгили жана дене салмагы канчалык аз болсо (б.а., мөөнөтүнөн мурда төрөлүү даражасы канчалык чоң болсо), ичеги коликасынын өрчүү коркунучу ошончолук жогору экендиги аныкталган. Эрте төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасы адатта клиникалык жактан айкыныраак байкалат жана узакка созулат.
Аллергиялык реакциялар (табигый тамактандыруудан жасалма тамактандырууга өтүүдө тамак-аш аллергиясынын ашказан-ичеги формасы, аралашмаларда тамак-аш кошумчаларынын болушу ж.б.) жаңы төрөлгөн ымыркайларда да ичеги коликасын пайда кылышы мүмкүн. Тубаса аномалиялар (коён эрин, бөрү таңдай) да кээде ымыркайларда ичеги коликасынын келип чыгышына себеп болот.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасынын өрчүшүн козгоочу энелик факторлордун арасында оорлошкон акушердик-гинекологиялык анамнез (гестоз), туура эмес эмизүү, эмизген эненин жаман адаттары, кошумча тамактандыруудагы каталар (эрте мезгилде уйдун сүтү, өтө майлуу тамактар, метеоризмди көбөйтүүчү тамактарды берүү), тамактануу ыкмалары (ашыкча тамактануу, аралашмаларды туура эмес даярдоо); үй-бүлөдөгү эмоционалдык туруксуздук жана стресс сыяктуулар негизги орунда турат.
Колика белгилери
Колика баланын жашоосунун алгачкы 3-4 жумалыгында пайда болот жана 4-6 айга чейин, кээде 3 жашка чейин да уланат. Жаңы төрөлгөн ымыркайлардагы ичеги коликасынын кармашы адатта күтүлбөгөн жерден, эч бир себепсиз, күндүн бир убагында, көбүнчө тамактануу учурунда же андан кийин кокустан башталат.
Ичеги коликасынын белгилери күнүнө 3 саат же андан көпкө созулат, жумасына кеминде үч күн кайталанат жана катары менен үч аптага созулат.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасы катуу кыйкырык, чыркырап ыйлоо, баланын тынчсыздануусу менен коштолот, бала буттарын бүгүп, курсагына тартат. Ошону менен бирге бет терисинин гиперемиясы (кызаруусу), курсактын алдыңкы дубалынын шишиши жана чыңалуусу байкалат. Ичеги коликасынын бир кармашы 30 мүнөттөн 3 саатка чейин созулушу мүмкүн.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда катуу ичеги коликасынын натыйжасында баланын табити начарлайт жана тамак сиңирүү системасынын бузулушу, курсак көңдөйүндө чыңалуу, кусуу, кыжырлануу жана уйкунун бузулушу пайда болот. Ичеги коликасынан жеңилдөө газдын чыгышынан же дефекациядан кийин болот. Ичеги коликасынын кармаштарынын аралыгында жаңы төрөлгөн ымыркайдын жалпы абалы бузулбайт, курсакты кармап көргөндө ооруу сезилбейт, жакшы табит сакталып калат, салмактын көбөйүшү жашына ылайык келет. Жаңы төрөлгөн ымыркайларда ичеги коликасы ич катуу, диспепсия, гастроэзофагеалдык рефлюкс сыяктуу абалдар менен коштолушу мүмкүн.
Дарылоо
Дарылоо педиатр жана балдар гастроэнтерологу тарабынан жүргүзүлөт. Ар бир организм табиятынан өзгөчө жана ошол себептүү дарылоо дал баладагы ушул абалдын негизги себебин жоюуга, ашказан-ичеги трактынын мотордук жана функционалдык бузулууларын калыбына келтирүүгө багытталат.
Ичеги коликасынын айрым учурларын эмчек эмизген эненин диета кармоосу аркылуу алдын алууга болот. Анын рационунан уйдун сүтү жана уйдун этинен жасалган азыктар алынып салынат, майларга бай тамак-аш азыктарын, ошондой эле газдын пайда болушунун көбөйүшүнө алып келүүчү азыктарды (чийки жана туздалган жашылчалар, мөмөлөр, буурчактуу азыктар; жаңы нан жана квас), шоколад, таттуулар жана камырдан жасалган тамактарды керектөө чектелет.
Ар бир тамактануудан мурда баланы 5-10 мүнөт курсагына жаткырып, кийин ичеги кыймылын жана газ чыгарууну жакшыртуу үчүн саат жебеси боюнча курсагын бир аз сылап туруу керек. Ичеги коликасы пайда болгондо баланы тынчтандыруу үчүн жаңы төрөлгөн ымыркайдын курсагын жылуу кийим менен жылытуу же баланы колуңузга көтөрүүгө болот, ошондой эле курсактын алдыңкы дубалын эненин курсагына басып туруу да пайда берет.
Аэрофагиянын алдын алуу үчүн тамактандыруу техникасын сактоо, туура абалда эмизүүгө аракет кылуу, эмизиктерди эмүүнү чектөө, тамактангандан кийин 10-15 мүнөт бою баланы вертикалдуу абалда кармап туруу, аралашма менен бакканда болсо, ылайыктуу аралашманы туура тандоо маанилүү. Эгерде балада тамак-аш аллергиясынын ашказан-ичеги формасы байкалса, белок гидролизаты (казеин же сарысуу) негизиндеги аралашмаларга, лактаза жетишсиздиги байкалса, төмөн лактозалуу же лактозасыз аралашмаларга өтүшөт.
Жаңы төрөлгөн ымыркайларда, айрыкча эрте төрөлгөн ымыркайларда ичегинин былжыр челинин алсыздыгынан улам көрсөтмөсүз шамчаларды жана клизмаларды тез-тез колдонуу максатка ылайык эмес.
Сезилерлик даражада аныкталган колика абалында газ чыгаруучу жана бошоңдотуучу фитотерапиялык каражаттар (фенхель, ромашка, жалбыз, укроп) сунушталышы, ошондой эле дарыгер тарабынан курамында симетикон бар препараттар, спазмолитиктер, сорбенттер дайындалышы мүмкүн. Дисбактериозду калыбына келтирүү максатында пробиотиктер колдонулат.
