Hámiledarlıqtıń qálegen dáwirinde joqarı qan basımı yamasa gipertenziya bolıwı múmkin. Hámiledarlıqta qan basımınıń kóteriliwi hayalǵa kóbirek tásir etedi. Eger ol emlenbese, kesellik onıń óziniń hám bolajaq perzentiniń densawlıǵı menen baylanıslı awır mashqalalardı keltirip shıǵarıwı múmkin.
Hámiledarlıqta gipertenziya túrleri
Qan basımı 140/90 millimetr sınap baǵanasınan joqarı yaki soǵan teń bolsa, qan basımınıń joqarı ekenligin bildiredi. Hámiledar hayallar joqarı qan basımınıń 3 túrinen birin bastan ótkeriwi múmkin, bular: sozılmalı gipertenziya, hámiledarlıq gipertenziyası hám preeklampsiya.
Sozılmalı gipertenziya
Sozılmalı gipertenziya menen awırǵan hayallar hámiledarlıqtan aldın joqarı qan basımı bolǵan yamasa hámiledarlıqtıń birinshi yarımında yamasa 20-háptesinde olarda joqarı basım payda bolǵan bolıwı múmkin. Hayaldaǵı sozılmalı gipertenziya dep atalǵan bul kesellik preeklampsiya menen birgelikte keliwi múmkin. Sozılmalı gipertenziya bolǵan hayallarda sidikte normadaǵı muǵdarda bolmaǵan protein bolıwı, yaǵnıy proteinuriya bolıwı múmkin.
Sidikte protein bolıwı búyrekler menen baylanıslı mashqalalardı kórsetedi. Hayallarda sonday-aq, bawır menen baylanıslı mashqalalar da bolıwı múmkin.
Hámiledarlıq penen baylanıslı gipertenziya
Hámiledarlıqtaǵı gipertenziya tek hámiledarlıq dáwirinde bolıp, bunda sidikte belok bolmaydı hám bawırda ózgeris baqlanbaydı. Hayallarda bul jaǵday ádette, hámiledarlıqtıń ekinshi yarımında yamasa 20-hápteden keyin rawajlanadı. Joqarı qan basımınıń bul kórinisi ádette, waqtınshalıq bolıp, tuwıwdan keyin ótip ketedi. Biraq bul hayaldıń keyingi ómirinde qan basımı joqarı bolıw qáwpin rawajlandırıwı múmkin. Ayırım jaǵdaylarda hámiledarlıqtan keyin qan basımı kóterilip, bul sozılmalı gipertenziyaǵa alıp keledi.
Preeklampsiya
Preeklampsiya bul — hayallarda hámiledarlıq dáwirinde yaki tuwıwdan keyin rawajlanıwı múmkin bolǵan joqarı qan basımı keselligi. Bul awır aqıbetlerge alıp keletuǵın jiddiy kesellik. Bul ádette, úshinshi úsh aylıqta júz beredi. Tuwıwdan soń siyrek jaǵdaylarda payda boladı, biraq júzege keliwi múmkin.
Preeklampsiya belgileri tómendegilerdi óz ishine aladı:
- Joqarı qan basımı;
- Proteinuriya;
- Bet hám qollarda isik;
- Suyıqlıq toplanıwı sebepli dene salmaǵınıń artıwı;
- Bas awırıwı;
- Bas aylanıwı;
- Dem qısılıwı;
- Qarında awırıw;
- Kewil aynıw hám qusıw;
- Kóz ótkirliginiń kemeyiwi;
- Jaqtılıqqa sezgirliktiń artıwı.
Anaǵa gipertenziya asqınıwları
Eger qan basımı kóteriliwi awır hám qadaǵalanbaǵan bolsa, bul jaǵday ana hám onıń bolajaq perzenti ushın asqınıwlardı keltirip shıǵarıwı múmkin. Hámiledarlıqtaǵı qan basımınıń joqarı bolıwı keyin de hayallardıń densawlıǵında mashqalalardıń qáwpin arttıradı. 2013-jıldaǵı izertlewge qaraǵanda, hámiledarlıq gipertenziyası júrek ishemik keselligi, miokard infarkti (júrek tutıwı), júrek jetispewshiligi hám ishemik insult qáwpi menen baylanıslı ekenligi anıqlanǵan. Nadurıs basqarılǵan joqarı qan basımı hayalda preeklampsiya hám qantlı diabet rawajlanıw qáwpin keltirip shıǵaradı.
Hámile ushın gipertenziya qáwpi
Joqarı qan basımı náresteniń erte tuwılıwına, onıń ólshemi normadan úlken yamasa kishi bolıwına, sonday-aq, onıń ólimine alıp keliwi múmkin. Anadaǵı joqarı qan basımı onıń qan tamırlarına tásir etedi. Bul placenta arqalı hámilege keletuǵın azıqlıq zatlardıń aǵımın azaytıwǵa alıp keledi hám nátiyjede bala az salmaqqa iye bolıp tuwıladı. Gipertenziya menen baylanıslı erte tuwıw náreste salamatlıǵı ushın bir qatar asqınıwlardı keltirip shıǵarıwı múmkin. Máselen, balada ókpe tolıq rawajlanbaǵan bolsa, erte tuwılǵan balada dem alıw menen baylanıslı bir qansha qıyınshılıqlardı júzege keltiriwi múmkin.
Belgileri
Amerika júrek associaciyası joqarı qan basımın “únsiz óltiriwshi” dep ataydı, sebebi bul kesellikke ushıraǵan kópshilik adamlarda keselliktiń belgileri payda bolmaydı. Bul sonday mánisti ańlatadı, adamda ózi bilmegen halda joqarı qan basımı bolıwı múmkin. Qan basımın qadaǵalaw prenatal kútimniń áhmiyetli bólegi bolıp tabıladı. Hayallarda hámiledarlıqtan aldın, hámiledarlıq dáwiri dawamında hám hámiledarlıqtan keyin joqarı qan basımı payda bolıwı múmkinligin este saqlaw áhmiyetli esaplanadı.
Hámiledarlıqta qan basımı kóteriliwin emlew
Sozılmalı gipertenziya menen awırǵan hayallar hámiledarlıq dáwiri dawamında antigipertenziv dári quralların qabıl etip turıwı kerek. Biraq, ayırım keń tarqalǵan antigipertenziv dári quralların hámiledarlar qabıl etiwi múmkin emes, sonıń ushın kardiolog hám ginekolog shıpakerlerdiń qabılında bolıw hám baqlawda turıw zárúr.
Eger hayalda qan basımı kóteriliwi awır ótip atırǵan bolsa, yamasa hayalda preeklampsiya yamasa eklampsiya rawajlanıp atırǵan bolsa, shıpaker oǵan qan basımın tómenletiw ushın dári-dármaqlardı buyırıwı hám hayaldıń hámiledarlıǵı tolıq múddetli bolmasa, balanıń jetilisiwine járdem beriwi múmkin. Hayallar baqlawda bolıwı ushın emlewxanaǵa jatqızılıwı múmkin.
Hámiledarlıqta qan basımı ózgeriwi profilaktikası
Ápiwayı turmıs tárizin ózgertiw, máselen, kóbirek háreket etiw, racional awqatlanıw joqarı qan basımınıń aldın alıwda járdem beredi. Sonı aytıp ótiw kerek, ayırım qáwip faktorları, sonday-aq shańaraq tariyxı, rasa hám aldınǵı hámiledarlıq tariyxı, bular insan qadaǵalawı astında emes. Sol sebepli, hámiledarlıqta qan basımı kóteriliwi jaǵdayınıń barlıq qáwip faktorlarınıń da aldın alıwdıń ilajı joq.
Hámiledarlıq waqtında joqarı qan basımı qáwpin azaytıwdıń bir qansha usılları bar. Olar:
- duzdı tutınıwdı sheklew;
- organizmde suyıqlıq balansın saqlaw;
- kletchatkaǵa tiykarlanǵan (miywe, kókónisler) azıq-awqatlarǵa bay hám qayta islengen awqatlar az bolǵan teń salmaqlı awqatlanıw;
- turaqlı hámiledarlıq shınıǵıwların orınlaw;
- prenatal tekseriwlerden turaqlı ótiw;
- shegiw hám spirtli ishimliklerdi tutınbaw.
Hámiledar hayallardıń pútkil hámiledarlıq dawamında qan basımın turaqlı túrde tekserip turıwları usınıs etiledi, ásirese qáwip faktorları bar bolsa. Bul kesellikti erte anıqlaw hám zárúr ilajlardı óz waqtında kóriw imkaniyatın beredi.
