Қант диабеті (қант ауруы) — ағзада инсулин тапшылығы мен зат алмасуының бұзылуы нәтижесінде туындайтын ауру. Инсулин — бұл гормон. Қант ауруына байланысты инсулин аз мөлшерде өндіріледі де, қандағы глюкоза мөлшері артады. Қандағы қанттың қалыпты деңгейден жоғары болуы гипергликемияға әкеледі.
Гипергликемия бүкіл денедегі қан тамырларына, жүйке жүйесіне, көзге, бүйрекке, сондай-ақ жүрекке зақым келтіруі мүмкін. Әйелдерде гипергликемия ұрықтың туабітті ақаулармен туылуына себеп болады.
Қант диабетінің 3 түрі бар:
- 1-типті қант диабеті — аутоиммунды ауру: 1-типті қант диабеті ағзаның ұйқы безі жасушаларын зақымдайды;
- 2-типті қант диабеті: ағзада инсулин жеткілікті мөлшерде өндірілмесе немесе ағза инсулинді дұрыс пайдалана алмаса, 2-типті қант диабеті пайда болады. 2-типті қант диабеті аутоиммунды ауру емес;
- Гестациялық диабет: жүктілік кезінде пайда болатын диабеттің бір түрі. Бұл — бұрын қант диабетімен ауырмаған әйелде жүктілік кезінде қандағы глюкоза деңгейінің жоғарылауы және диабет белгілерінің пайда болуы. Гестациялық диабет әр 100 жүкті әйелдің 3-9-ында кездеседі.
Жүктілік кезінде қант диабетінің пайда болуына не себеп болады?
Кейбір әйелдер жүктілікке дейін қант диабетіне шалдығады. Мұндай диабет прегестациялық диабет деп аталады. Ал бұрын қант диабетімен ауырмаған әйелдердің белгілі бір бөлігінде диабет жүктілік кезінде пайда болады. Мұндай диабет гестациялық диабет болып саналады.
Ұрық әйел ағзасындағы глюкозаның пайдаланылу ырғағын өзгертуі мүмкін. Бұл өз кезегінде ұрыққа кері әсер етуі немесе гестациялық диабетке шалдығу қаупін арттыруы мүмкін. Жүктілік кезінде плацента (жолдас) дамып келе жатқан ұрықты қоректік заттармен және оттегімен қамтамасыз етеді. Сондай-ақ плацента гормондар бөледі.
Жүктіліктің соңғы айында эстроген, кортизол және метаболизмді реттеуге көмектесетін адам плацентасының лактоген гормоны инсулиннің жұмысын тежеуі мүмкін. Инсулин тежелгеннен кейін, инсулинге төзімділік (резистенттілік) пайда болады. Соның салдарынан глюкоза дене жасушаларына кіре алмайды. Дене жасушаларына кіре алмаған глюкоза қанда қалып, қандағы глюкоза деңгейін көтереді.
Жүктілік кезінде қант диабетіне кімдер жиі ұшырайды?
Жүктілік кезіндегі диабет қаупі негізінен диабеттің түріне байланысты:
- Мұндай диабет прегестациялық диабет деп аталады. Қант диабетімен бұрын ауырмаған әйелдердің белгілі бір бөлігінде жүктілік кезінде диабет пайда болады.
- 1-типті диабет көбінесе балалар мен жасөспірімдерде кездеседі, бірақ ол кез келген жаста басталуы мүмкін;
- Артық салмағы бар әйелдердің 2-типті және гестациялық диабетке шалдығу ықтималдығы жоғары. Егіз немесе көп бала көтерген әйелдерде де бұл көрсеткіш басқа әйелдермен салыстырғанда әлдеқайда жоғары болады.
Жүктілік кезеңінде плацента дамып келе жатқан ұрықты қоректік заттармен және оттегімен қамтамасыз етіп тұрады.
Жүктілік кезінде қант диабетінің белгілерін қалай анықтауға болады?
Инсулин блокталғаннан кейін инсулинге қарсылық пайда болады. Нәтижесінде глюкоза дене жасушаларына ене алмайды.
Гестациялық диабеттің айқын белгілері жоқ. Көптеген әйелдер аурудың бар-жоғын тек қант диабетіне тест тапсырғанда ғана анықтай алады.
Жүктілік кезінде қант диабеті қалай анықталады?
Барлық жүкті әйелдер жүктіліктің 24-28 апталары аралығында осы аурудың алдын алу үшін скринингтен өтеді. Скрининг барысында сіз тест үшін құрамында глюкозасы бар сусын ішесіз, ал 2 сағаттан кейін қандағы глюкоза деңгейі тексеріледі. Егер тест қандағы глюкозаның жоғары деңгейін көрсетсе, 3 сағаттық глюкозаға төзімділік тесті жүргізіледі. Егер екінші тест нәтижелері қалыпты болмаса, жүктілік (гестациялық) диабеті диагнозы қойылады.
Маңызды: Жүктілік кезінде қалай жату керек?
Жүктілік кезінде қант диабетін қалай емдейді?
Емдеу әдісі сіздің жасыңызға және жалпы денсаулық жағдайыңызға байланысты болады.
Емдеу қандағы глюкоза деңгейін қалыпты деңгейде ұстап тұруға бағытталған және мыналарды қамтиды:
- құрамында көмірсулар аз мөлшерде болатын тағамдар мен сусындарды ішу;
- күнделікті жаттығулар жасау;
- қандағы глюкоза деңгейін үнемі бақылап отыру;
- гипогликемияның алдын алуға арналған дәрілік заттар.
Жүктілік кезінде қант диабетін қалай анықтауға болады?
Барлық жүкті әйелдер жүктіліктің 24 және 28 аптасында осы аурудың алдын алу үшін скринингтен өтеді. Скрининг кезінде сіз тест үшін глюкозалы сусын ішесіз және 2 сағаттан кейін қандағы глюкоза деңгейі тексеріледі. Егер тест қандағы глюкозаның жоғары деңгейін көрсетсе, 3 сағат бойы глюкозаға төзімділік тесті жүргізіледі. Егер екінші тест нәтижелері әдеттегідей болмаса, жүктілік (гестациялық) диабеті диагнозы қойылады.
Маңызды: Жүктілік кезінде қалай жату керек?
Жүктілік кезінде қант диабетін қалай емдеуге болады?
Емдеу сіздің жасыңыз бен жалпы денсаулығыңызға байланысты болады.
Емдеу қандағы глюкоза деңгейін қалыпты ұстауға бағытталған және мыналарды қамтиды:
- құрамында аз мөлшерде көмірсулар бар тағамдар мен сусындарды тұтыну;
- күнделікті жаттығуларды орындау;
- қандағы глюкоза деңгейін үнемі бақылау;
- гипогликемияның алдын алуға қызмет ететін дәрілік заттар.
