Әйелдер жүкті болғаннан кейін туындайтын алғашқы сұрақтардың бірі: “Жүктілік кезінде не істеуге болмайды? Қандай өнімдер ұрыққа зиян келтіреді?” сияқты болады. Осы сұрақтарға жауап тауып, олар жеуге болатын және болмайтын өнімдердің тізімін біліп алуы керек.
Бақытымызға орай, сіз тұтынуға тыйым салынған тағамдарға қарағанда, жеуге болатын өнімдер әлдеқайда көп. Жүктілік кезінде өзіңіздің және дамып келе жатқан ұрықтың денсаулығын сақтау үшін мәзіріңізге мұқият назар аударуыңыз керек. Мұндай қиын істе сізге апта сайынғы ұсыныстарымен “Lalu Кейбір азық-түлікті аз тұтыну керек, ал басқаларынан мүлдем бас тарту қажет. Төменде жүктілік кезінде аулақ болу немесе тұтынуды азайту қажет болатын 11 азық-түлік пен сусын туралы мәлімет береміз. Шала піскен, шикі және қайта өңделген ет Шикі балыққа қатысты кейбір мәселелер шала піскен етке де қатысты. Шала піскен немесе шикі етті тұтыну токсоплазма, E. coli, листерия және сальмонелла сияқты бірқатар бактерия немесе паразиттерді жұқтыру қаупін арттырады. Бактериялар сәбидің денсаулығына елеулі қауіп төндіруі мүмкін: интеллектуалды бұзылыстар, соқырлық және эпилепсия сияқты ауыр неврологиялық ауруларға әкелу ықтималдығы бар. Көптеген бактерия ет кесектерінің сыртқы бетінде орналасса, басқа бактериялар бұлшықет талшықтарының ішінде тіршілік ете алады. Қозы мен бұзау етінен алынған ұсақ кесектер немесе қабырға сияқты тұтас ет бөліктерін толық піспеген күйде жеу қауіпсіз болуы мүмкін. Алайда, бұл тек ет кесегінің сырты толық піскен жағдайда ғана рұқсат етіледі. Ет бәліштерін, бургерлерді, тартылған етті және құс етін ешқашан шикі немесе шала піскен күйде жеуге болмайды. Сондықтан бургерлерді тордың үстінде жақсылап піскенше ұстаңыз. Хот-дог, шұжық өнімдері, мұздатылған жартылай фабрикаттар да өңдеу немесе сақтау кезінде түрлі бактерияларды жұқтыруы мүмкін. Шикі жұмыртқа Шикі жұмыртқа сальмонелла бактериясымен ластануы мүмкін. Салмонелла инфекциясының белгілеріне дене қызуының көтерілуі, жүрек айнуы, құсу, асқазанның түйілуі және диарея жатады. Сирек жағдайларда инфекция жатырдың түйілуін тудырып, мерзімінен бұрын босануға немесе өлі тууға әкелуі мүмкін. Қауіпсіз болу үшін жұмыртқаны әрқашан жақсылап пісіріңіз немесе пастерленген жұмыртқаларды пайдаланыңыз. Сарысы шала піскен жұмыртқа және үйде дайындалған майонез сияқты өнімдерді тұтынудан толық бас тартыңыз. Жануарлардың ішкі ағзалары Жануарлардың ішкі ағзаларының еті түрлі қоректік заттардың тамаша көзі болып табылады. Оларға темір, В12 дәрумені, А дәрумені, мырыш, селен және мыс кіреді — бұлардың барлығы сіз үшін де, бала үшін де пайдалы. Бірақ жүктілік кезінде жануарлардан алынатын А дәруменін тым көп қабылдау ұсынылмайды. Жануарлардың ішкі ағзаларын тұтыну арқылы А дәруменін шамадан тыс қабылдау, әсіресе жүктіліктің бірінші триместрінде, туа біткен ақаулар мен түсік тастауға әкелуі мүмкін. Құрамында сынап мөлшері жоғары балықтар Сынап — өте улы элемент. Оның қауіпсіз әсер ету деңгейі белгісіз және ол көбінесе ластанған суда кездеседі. Сынап жүйке, иммундық жүйе және бүйрек үшін улы болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол балаларда дамудың елеулі мәселелерін тудыруы мүмкін, тіпті аз мөлшерінің өзі кері әсер етеді. Ол лас теңіздерде көп кездесетіндіктен, ірі теңіз балықтары денесіне көп мөлшерде сынап жинайды. Сондықтан жүктілік және емізу кезінде құрамында сынап мөлшері жоғары балықтардан аулақ болу керек. Тұтынудан мүлдем бас тартуыңыз керек, құрамында сынап мөлшері жоғары балық түрлеріне мыналар жатады: Оларға темір, В12 дәрумені, А дәрумені, мырыш, селен және мыс кіреді — мұның бәрі сізге және балаға пайдалы. Бірақ жүктілік кезінде жануарларға негізделген А дәруменін тым көп қабылдау ұсынылмайды. Жануарлардың мүшелерін тұтыну арқылы А дәруменін шамадан тыс қабылдау, әсіресе жүктіліктің бірінші триместрінде, туа біткен ақаулар мен түсікке әкелуі мүмкін. Жоғары сынапты балықтар Сынап өте улы элемент болып саналады. Әсер етуші көздің қауіпсіз деңгейі белгісіз және ол көбінесе ластанған суда кездеседі. Сынап жүйке, иммундық жүйе және бүйрек үшін улы болуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл балаларда елеулі даму проблемаларын тудыруы мүмкін, тіпті аз мөлшерде болса да кері әсер етуі мүмкін. Ол лас теңіздерде көп кездесетіндіктен, ірі теңіз балықтарының денесінде көп мөлшерде сынап жиналады. Сондықтан жүктілік кезінде және емізу кезінде жоғары мөлшердегі сынапты балықтардан аулақ болу керек. Сіз тұтынудан мүлдем алып тастауыңыз керек денесінде жоғары сынабы бар балық түрлеріне мыналар жатады: Ең бастысы, біздің елде балықтың мұндай түрлері кездеспейді. Алайда түрлі асханалар мен мейрамханаларда балықтың бұл түрлері ұсынылып жүр. Айта кету керек, балықтың барлығы бірдей зиянды емес. FDA ұйымының мәлімдеуінше, жүктілік кезінде құрамында сынабы аз балықтарды тұтыну пайдалы және мұндай балықты аптасына үш ретке дейін жеуге болады. Құрамында сынабы аз балықтар өте көп, төменде олардың кейбірін атап өтеміз: Әсіресе албырт сияқты майлы балықтарды тұтыну өте пайдалы, өйткені олардың құрамында балаңыздың дамуы үшін маңызды омега-3 май қышқылдары мол. Шала піскен немесе шикі балық Бұл суши сүйер қауым үшін қиынға соғуы мүмкін, бірақ бұл өте маңызды. Шикі балық, әсіресе шаянтәрізділер бірнеше инфекцияны тудыруы мүмкін. Олардың салдарынан норовирус, вибрио, сальмонелла және листерия сияқты вирустық, бактериялық немесе паразиттік инфекциялар пайда болуы мүмкін. Бұл инфекциялар ана ағзасының сусыздануы мен әлсіреуіне әкеп соғады. Ал кейбір инфекциялар баланың дамуына кері әсер етіп, тіпті өлімге душар етуі мүмкін. Жүкті әйелдер әсіресе листерия инфекциясына бейім болады. Шынында да, CDC орталығының деректеріне сәйкес, жүкті әйелдерде листерия жұқтыру ықтималдығы басқа адамдарға қарағанда 10 есе жоғары. Бұл бактериялар топырақта, ластанған суда және өсімдіктерде болуы мүмкін. Шикі балық өңдеу, соның ішінде ыстау немесе кептіру кезінде де бактерия жұқтыруы мүмкін. Листерия бактериялары жолдас (плацента) арқылы ұрыққа да жұғуы ықтимал. Бұл мерзімнен бұрын босануға, түсік тастауға, ұрықтың өлі туылуына және басқа да ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Сондықтан суши, соның ішінде шикі балық пен шаянтәрізділерден бас тарту ұсынылады. Егер осы тағамдарды жақсы көрсеңіз, уайымдамаңыз, босанғаннан кейін отбасылық дәрігеріңізбен кеңесіп, бұл өнімдерді қайта тұтына аласыз. Кофеин Сіз де кофе, шай, алкогольсіз сусындар немесе какаоны жақсы көретін миллиондаған адамның бірі боларсыз. Кофеинді ұнататындардың қатарында сіз жалғыз емессіз. Дегенмен, жүктілік кезінде оларды тұтынуды азайтқаныңыз жөн. Америкалық акушерлер мен гинекологтар колледжінің мәліметінше, жүкті әйелдерге күніне 200 миллиграмнан (мг) аз мөлшерде кофеин тұтыну ұсынылады. Кофеин өте тез сіңіп, плацентаға оңай өтеді. Нәресте мен оның плацентасында кофеинді метаболиздейтін негізгі фермент болмағандықтан, оның деңгейі жоғарылап кетуі мүмкін. Жүктілік кезінде кофеинді шамадан тыс тұтыну ұрықтың өсуін шектеп, баланың аз салмақпен туылу қаупін арттыратыны дәлелденген. Туған кездегі салмақтың 2,5 кг-нан аз болуы сәби өлімі қаупін арттырады немесе есейгенде созылмалы аурулардың пайда болуына әкеледі. Сондықтан бала ағзасында кофеин мөлшері көбеймеуі үшін күнделікті ішетін кофе мен газдалған сусынды барынша азайтуыңыз керек. Шикі өскін Денсаулыққа пайдалы деп таңдаған салатыңыздың құрамында да зиянды заттар болуы мүмкін. Шикі өсімдіктер, соның ішінде аскөк, саумалдық, шалғам және маш немесе бұршақ өскіндері сальмонелламен ластанған болуы ықтимал. Тұқымның өніп шығуына қажетті ылғалды орта бактерияның бұл түрі үшін өте қолайлы, сондықтан оларды бұл кезеңде жою мүмкін емес. Сол себепті мұндай өнімдерден толықтай бас тарту ұсынылады. Ал мұндай көкөністерді тамаққа қосып, майға жақсылап қуырып пісіргеннен кейін тұтыну қауіпсіз. Жуылмаған өнім Жуылмаған немесе аршылмаған жемістер мен көкөністердің беті бірнеше бактериямен және паразитпен ластанған болуы мүмкін. Кофеин Сіз кофе, шай, алкогольсіз сусындар немесе какаоны жақсы көретін миллиондаған адамдардың бірі болуыңыз мүмкін. Кофеинге деген махаббатқа келгенде, әрине, сіз жалғыз емессіз. Дегенмен, жүктілік кезінде олардың тұтынуын азайтқаныңыз жөн. Америка акушерлік және гинекологиялық колледжінің мәліметінше, әдетте жүкті әйелдерге кофеинді күніне 200 миллиграммнан (мг) аз мөлшерде тұтыну ұсынылады. Кофеин өте тез сіңіріледі және плацентаға оңай өтеді. Нәрестелер мен олардың плаценталарында кофеин метаболизміне қажетті негізгі фермент болмағандықтан, қосылыстардың жоғары деңгейі пайда болуы мүмкін. Жүктілік кезінде кофеинді жоғары деңгейде тұтыну ұрықтың өсуін шектеп, босану кезінде аз салмақпен туылу қаупін арттыратыны дәлелденген. Туылған кездегі төмен салмақ 2,5 кг-нан аз болса, нәрестенің өліміне немесе ересек кезінде созылмалы аурулардың пайда болуы сияқты қауіптің жоғарылауына әкеледі. Сөйтіп, балада кофеин мөлшері көбеймеуі үшін күнделікті кофе мен газдалған сусынды тұтынуды барынша азайту керек. Шикі бұтақтар Денсаулыққа пайдалы деп таңдаған салатыңыз да зиянды құрамдас бөліктерден ада болмауы мүмкін. Шикі өсімдіктер, соның ішінде көк шөптер, шпинат, шалғам және маш немесе бұршақ сияқты өнімдер сальмонелламен зақымдалуы мүмкін. Тұқымдардың өніп шығуы үшін қажетті ылғалды орта бұл түрдегі бактериялар үшін өте қолайлы және оларды осы кезеңде жою мүмкін емес. Сондықтан сізге мұндай өнімдерден мүлдем бас тарту ұсынылады. Мұндай көкөніс өнімдері тағамда, майда жақсы піскеннен кейін оларды тұтыну қауіпсіз. Жуылмаған өнім Жуылмаған немесе тазартылмаған жемістер мен көкөністердің беті бірнеше бактериялар мен паразиттермен ластануы мүмкін. Оларға токсоплазма, E. coli, сальмонелла және листерия жатады, олар топырақтан немесе өңдеу кезінде жұғуы мүмкін. Бактерия кез келген уақытта: өндіру, жинау, өңдеу, сақтау, тасымалдау немесе бөлшек сауда кезінде жұғуы мүмкін. Жеміс-жидек пен көкөністерде қалуы ықтимал қауіпті паразиттердің бірі токсоплазма деп аталады. Токсоплазма жұқтырған адамдардың көпшілігінде ешқандай симптом байқалмауы мүмкін, алайда кейбіреулері бір ай немесе одан да көп уақыт бойы өздерін тұмауратқандай сезінуі ықтимал. Токсоплазма бактериясын жұқтырған сәбилердің көпшілігінде туған кезде ешқандай симптом болмайды. Алайда, соқырлық немесе зияткерлік мүгедектік сияқты белгілер сәби өмірінің кейінгі кезеңдерінде дамуы мүмкін. Жүктілік кезінде жеміс-жидек пен көкөністерді сумен мұқият жуу, аршу немесе буға пісіру арқылы инфекция жұқтыру қаупін азайту өте маңызды. Сәби дүниеге келгеннен кейін де мұны әдетке айналдырған жөн. Пастерленбеген сүт, ірімшік және жеміс шырыны Шикі сүт, пастерленбеген ірімшік және жұмсақ ірімшіктерде листерия, сальмонелла, E. coli және Campylobacter сияқты зиянды бактериялар болады. Бұл қайнатылмаған шырынға да қатысты, себебі ол да бактериямен ластануға өте бейім. Аталған инфекциялардың барлығы құрсақтағы сәбидің өмірі үшін қауіпті салдарға әкелуі мүмкін. Бактериялар табиғи түрде пайда болуы немесе өнім жинау, сақтау кезінде ластануы мүмкін. Пастерлеу – өнімнің тағамдық құндылығын өзгертпестен, зиянды бактерияларды жоюдың ең тиімді әдісі. Инфекция жұқтыру қаупін азайту үшін тек пастерленген сүт, ірімшік және жеміс шырынын тұтыныңыз. Алкогольді ішімдіктер Жүктілік кезінде алкогольді ішімдіктерден толық бас тарту керек, себебі бұл түсік тастау және өлі туу қаупін арттырады. Тіпті аз мөлшерінің өзі сәбиіңіздің ми дамуына кері әсер етуі мүмкін. Жүктілік кезінде алкогольді ішімдіктерді ішу ұрықтың алкогольдік синдромын тудыруы мүмкін, бұл бет пішінінің бұзылуына, жүрек ақауларына және зияткерлік мүгедектіктің дамуына себеп болады. Қайта өңделген зиянды тағамдар Өзіңізге де, өсіп келе жатқан сәбиіңізге де пайдалы болуы үшін дәрумендер мен минералдарға бай тағамдарды тұтыну қажет. Айтпақшы, жүктілік кезінде әйел “екі адам үшін тамақтануы керек” деген сөз – жай ғана аңыз. Сіз бірінші триместрде әдеттегідей, екінші триместрде күніне 350 калория, ал үшінші триместрде күніне шамамен 450 калория қосып, тиісінше тамақтана аласыз. Жүктілік кезіндегі оңтайлы тамақтану жоспары негізінен сіздің және сәбиіңіздің қажеттіліктерін қамтамасыз ететін табиғи азық-түліктерден тұруы тиіс. Қайта өңделген тағамдарда әдетте минералдар мен дәрумендер аз болады. Сондай-ақ, олар май мен қантқа бай болып келеді, бұл артық салмақ қосуға және денсаулығыңызға зиян тигізуі мүмкін. Жүктілік кезінде артық салмақ қосу көптеген асқынулар мен ауруларға әкеледі. Оларға гестациялық қант диабеті қаупінің артуы, сондай-ақ жүктілік немесе босану кезіндегі кейбір асқынулар жатады. Ақуызға бай өнімдер мен жеңіл тағамдар ас мәзіріңізде көбірек болсын. Олардың қатарына көкөністер, жемістер және бұршақ тұқымдастар (мәш, нұт, үрмебұршақ) жатады. Әрине, оларды тұтынбас бұрын жақсылап тазалау қажет. Қорыта айтқанда, жүктілік кезінде денсаулықты бақылауда ұстаудың маңызы зор. Сондықтан сізге және балаңызға қауіп төндіретін тағамдар мен сусындардан аулақ болу өте маңызды. Тағамдар мен сусындардың көпшілігін тұтыну мүлдем қауіпсіз болғанымен, шикі балық, пастерленбеген сүт өнімдері, алкоголь және құрамында сынабы көп балық сияқты кейбір түрлерінен аулақ болу керек. Сонымен қатар, салауатты жүктілікті сақтау үшін кофе және құрамында қант мөлшері жоғары кейбір тағамдар мен сусындарды шектеу қажет. Осы мақала арқылы «Жүктілік кезінде не істеуге болмайды?» деген сұрағыңызға жауап таптыңыз деп ойлаймыз. Пайдалы: Жүктілік кезіндегі бел ауруы – себептері мен оны басу жолдары Жүктілік кезінде алкогольді ішімдіктер ішу ұрықтың алкогольдік синдромын тудыруы мүмкін, бұл бет деформацияларының, жүрек ақауларының және интеллектуалдық мүгедектіктің дамуына әкеледі. Қайта өңделген зиянды тағамдар Сізге де, өсіп келе жатқан кішкентайыңызға да көмектесу үшін дәрумендер мен минералдарға бай тағамдарды тұтыну керек. Айтпақшы, жүктілік кезінде әйел “екі адам үшін тамақ жеуі керек” деген сөз де ертегі. Сіз бірінші семестрде әдеттегідей, содан кейін екінші триместрде күніне 350 калорияға және үшінші триместрде күніне шамамен 450 калорияға көбейтіп, дұрыс тамақтана аласыз. Жүктіліктің оңтайлы тамақтану жоспары негізінен толық тағамдық өнімдерден тұруы керек, бұл сіздің және нәрестенің қажеттіліктерін қанағаттандыруы керек. Өңделген тағамдар, әдетте, минералдар мен дәрумендерді толық қамтымайды. Сондай-ақ, кейде олар май мен қантқа бай, олар сізге зиянды әсер етіп, артық салмақ қосуыңызға әсер етуі мүмкін. Жүктілік кезінде артық салмақ қосу көптеген асқынулар мен ауруларға себеп болады. Оларға жүктілік кезіндегі қант диабеті қаупінің жоғарылауы, сондай-ақ жүктіліктің немесе босанудың кейбір асқынулары жатады. Ақуызға бай өнімдер мен жеңіл тағамдар ас мәзіріңізден көбірек орын алсын. Көкөністер, жемістер және бұршақты өнімдер (маш, ноқат, бұршақ) солардың қатарына жатады. Әрине, оларды тұтынудан бұрын жақсылап тазалау керек. Қорыта айтқанда, жүктілік кезінде денсаулықты бақылаудың маңызы зор. Сондықтан сіз бен балаңызға қауіп төндіретін тағамдар мен сусындардан аулақ болу өте маңызды. Азық-түлік пен сусындардың көпшілігі тұтынуға мүлдем қауіпсіз болғанымен, шикі балық, пастеризацияланбаған сүт өнімдері, алкоголь және жоғары сынапты балық сияқты кейбіреулерінен аулақ болу керек. Сонымен қатар, сау жүктілікті жалғастыру үшін кофе мен қант мөлшері жоғары кейбір тағамдар мен сусындарды шектеу керек. Бұл мақала арқылы «Жүктілік кезінде не істеуге болмайды?» деген сұрағыңа жауап таптың деп ойлаймыз. Пайдалы: Жүктілік кезіндегі бел ауруы – себептері мен емдеу жолдары
