Kolika — bul salamat balanıń júdá uzaq waqıt, hesh qanday sebepsiz jılawı. Bul náreste ómiriniń dáslepki 6 hápteliginde eń kóp baqlanadı. Ádette 3-4 aylıq waqtında óz-ózinen joǵaladı. Ulıwma alıp qaraǵanda, kolika nárestelerde as sińiriw traktınıń jasqa baylanıslı funkcional buzılıwları menen baylanıslı bolǵan hám shanshıqlı qarın awırıwı menen ótetuǵın jaǵday.
Ishek kolikası náresteniń jılawı, toqtawsız shıńqırıwı, tınıshsızlıǵı, kúsheniwi, betiniń qızarıwı, qarnınıń kebiwi sıyaqlı belgiler menen kórinedi.
Ómiriniń birinshi yarımında balalarda kóbinese asqazan-ishek jolınıń túrli funkcional buzılıwları (regurgitaciya, ishek kolikası, funkcional diareya hám ish qatıwı) baqlanadı. Ishek shanshıwı yamasa kolika túrli izertlewler nátiyjelerine qaray, jańa tuwılǵan nárestelerdiń 55-75 procentinde ushırasadı.
Ishek shanshıwı jańa tuwılǵan náresteniń awqatlanıw rejimin hám uyqı tártibin buzıwı, sonday-aq, jas ata-analarda emocional stress hám asabiylikti keltirip shıǵarıwı múmkin.
Bala ómiriniń birinshi aylarında jańa tuwılǵan nárestelerde hám balalarda ishek kolikası mashqalasın kompleksli sheshiw menen pediatr, balalar gastroenterologı hám nevropatologlar shuǵıllanadı.
Kolika sebepleri
Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikasınıń rawajlanıw mexanizmi as sińiriw traktınıń motor funkciyasınıń buzılıwı hám ishekte gaz payda bolıwınıń kóbeyiwi, ótkir lokal spazmlar hám ishek diywallarınıń keńeyiwine sebep boladı. Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikasınıń tiykarǵı etiologiyalıq faktorları tikkeley balanıń ózi yamasa onıń anası menen baylanıslı bolıwı múmkin.
Jańa tuwılǵan nárestede asqazan-ishek traktınıń morfologiyalıq hám funkcional jetilmegenligi, as sińiriw traktınıń fermentativ aktivliginiń páseyiwi, xlorid kislota jetispewshiligi, laktaza jetispewshiligi, ishek mikrobiocenozınıń buzılıwı, neyroendokrin regulyaciyanıń buzılıwı ishek kolikasınıń payda bolıwına sebep boladı.
Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası ishek dúzilisiniń anatomiyalıq ózgeshelikleri hám nerv sistemasınıń rawajlanıwına baylanıslı kelip shıǵadı, bul jaǵday ádette 12-18 ayǵa shekem dawam etedi.
Balanı awqatlandırıw texnikası buzılǵan jaǵdayda, bos emshek yamasa balanı sút jetispegen jaǵdayda az muǵdarda sút penen emiziw, sonday-aq, erte tuwılǵan balalarda hawanı shamadan tıs kóp jutıw (aerofagiya) baqlanıp, ishek kolikası payda bolıwına alıp keledi.
Jańa tuwılǵan nárestelerde fermentativ sistemalar hám ishek disbiozınıń jasqa baylanıslı hám individual rawajlanbawı maylar hám de uglevodlardıń normada parshalanbawına alıp keledi, bul bolsa gaz islep shıǵarılıwınıń kóbeyiwine sebep boladı.
Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikasınıń rawajlanıwı asqazan-ishek jolınıń motor hám sekretor funkciyaların tártipke salıwshı ayırım zatlardıń jetispewshiligi menen de baylanıslı bolıwı múmkin. Ishek kolikasınıń sebebi tuwıwdan aldın yamasa tuwıw waqtında bala tárepinen ótkizilgen gipoksiya hám asfiksiya sebepli de boladı.
Jańa tuwılǵan náresteniń hámiledarlıq dáwiri hám dene salmaǵı qanshelli az bolsa (yaǵnıy, múddetinen aldın tuwılıw dárejesi qanshelli úlken bolsa), ishek kolikası rawajlanıw qáwpi sonshelli joqarı ekenligi anıqlanǵan. Erte tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası ádette klinikalıq jaqtan anıǵıraq hám uzaǵıraq dawam etedi.
Allergiyalıq reakciyalar (tábiyǵıy azıqlandırıwdan jasalma azıqlandırıwǵa ótiwde azıq-awqat allergiyasınıń asqazan-ishek forması, aralaspalarda azıq-awqat qosımshalarınıń bolıwı hám basqalar) jańa tuwılǵan nárestelerde de ishek kolikasın keltirip shıǵarıwı múmkin. Tuwma anomaliyalar (qoyan erin, qasqır tańlay) da geyde nárestelerde ishek shanshıwı kelip shıǵıwına sebep boladı.
Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası rawajlanıwın shaqırıwshı analıq faktorları arasında awırlasqan akusherlik-ginekologiyalıq anamnez (gestoz), nadurıs emiziw, emiziwshi ananıń jaman ádetleri, qosımsha awqatlandırıwdaǵı qáteler (erte dáwirde sıyır súti, júdá maylı awqatlar, meteorizmdi kóbeytetuǵın awqatlar beriw), awqatlanıw usılları (ortıqsha awqatlanıw, aralaspalardı nadurıs tayarlaw); shańaraqtaǵı emocional turaqsızlıq hám stress sıyaqlılar tiykarǵı orında turadı.
Kolika belgileri
Kolika bala ómiriniń dáslepki 3-4 háptesinde payda boladı hám 4-6 aylıqqa shekem, geyde hátte 3 jasqa shekem dawam etedi. Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası tutıwları ádette kútilmegende, hesh qanday sebepsiz, kúnniń bir waqıtında, tiykarınan awqatlanıw waqtında yamasa onnan keyin tosattan baslanadı.
Ishek kolikası belgileri kúnine 3 saat yamasa onnan kóbirek dawam etedi, háptede keminde úsh kún qaytalanadı hám izbe-iz úsh hápte dawam etedi.
Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası qattı shıńqırıw, shıńqırıp jılaw, balanıń tınıshsızlanıwı menen birge keledi, bala ayaqların burıp, qarnına tartadı. Sonıń menen birge, bet terisiniń giperemiyası (qızarıwı), qarın aldınǵı diywalınıń isiwi hám keriliwi baqlanadı. Ishek kolikasınıń bir tutıwı 30 minuttan 3 saatqa shekem dawam etiwi múmkin.
Jańa tuwılǵan nárestelerde kúshli ishek kolikası nátiyjesinde balanıń ishteyi tómenleydi hám awqat sińiriw sistemasınıń buzılıwı, qarın boslıǵında keriliw, qusıw, asabılanıw hám uyqınıń buzılıwı kelip shıǵadı. Ishek kolikasınan qutılıw gaz shıǵıwı yamasa defekaciyadan keyin júz beredi. Ishek kolikası tutıwları arasında jańa tuwılǵan náresteniń ulıwma jaǵdayı buzılmaydı, qarındı paypaslap kórgende awırıw sezilmeydi, jaqsı ishtey saqlanıp qaladı, salmaǵı artıwı jasına sáykes keledi. Jańa tuwılǵan nárestelerde ishek kolikası ish qatıwı, dispepsiya, gastroezofagial reflyuksiya sıyaqlı jaǵdaylar menen birge keshiwi múmkin.
Emlew
Emlew pediatr hám balalar gastroenterologı tárepinen ámelge asırıladı. Hár bir organizm tábiyattan individual hám sol sebepli de emlew áyne baladaǵı usı jaǵdaydıń tiykarǵı sebebin saplastırıwǵa, asqazan-ishek traktınıń motor hám funkcional buzılıwların dúzetiwge qaratıladı.
Ishek kolikasınıń ayırım jaǵdayların emiziwli ananıń dieta saqlawı arqalı aldın alıw múmkin. Onıń menyusınıń quramınan sıyır súti hám mal góshi bolǵan ónimler shıǵarıp taslanadı, maylarǵa bay azıq-awqat ónimleri, sonday-aq, gaz islep shıǵarıwdıń kóbeyiwine alıp keletuǵın (shiyki hám duzlanǵan kókónisler, miyweler, sobıqlı ónimler; jańa nan hám kvas), shokolad, shirinlikler hám qamırdan tayarlanǵan awqatlardı tutınıw sheklenedi.
Hár bir awqatlanıwdan aldın balanı 5-10 minut qarnına jatqızıp, soń ishek háreketin hám gaz shıǵıwın jaqsılaw ushın qarnın saat tili boyınsha azǵana sıypap turıladı. Ishek kolikası júzege kelgende balanı tınıshlandırıw ushın jańa tuwılǵan náresteniń qarnın jıllı kiyim menen ısıtıwıńız yamasa balanı qolıńızǵa kóteriwińiz múmkin, sonday-aq qarın aldı diywalın ananıń qarnına basıp turıw da payda beredi.
Aerofagiyanıń aldın alıw ushın awqatlandırıw texnikasın baqlaw, tuwrı jaǵdayda emiziwge háreket etiw, sorǵıshlardı emiwdi sheklew, awqatlanǵannan keyin 10-15 minut dawamında balanı vertikal jaǵdayda uslap turıw, aralaspa menen baqqanda bolsa, sáykes aralaspanı durıs tańlaw úlken áhmiyetke iye. Eger balada azıq-awqat allergiyasınıń asqazan-ishek túri baqlansa, belok gidrolizat (kazein yamasa zardab) tiykarındaǵı aralaspalarǵa, laktaza jetispewshiligi baqlanǵanda bolsa, tómen laktoza yamasa laktozasız aralaspalarǵa ótedi.
Jańa tuwılǵan gódeklerde, ásirese erte tuwılǵan gódeklerde ishek silekey qabatınıń ázziligi sebepli kórsetpesiz shamshalar hám klizmalardan tez-tez paydalanıw maqsetke muwapıq emes.
Sezilerli dárejede anıqlanǵan kolika jaǵdayında gaz shıǵarıwshı hám bosastırıwshı fitoterapevtikalıq ónimler (arpabadiyan, romashka, jalpız, shivit) usınıs etiliwi hám de shıpaker tárepinen simetikon quramlı preparatlar, spazmolitikler, sorbentler buyırılıwı múmkin. Disbakteriozdı dúzetiw maqsetinde probiotikler qollanıladı.
