Dárettiń eń qáweterli ózgerislerinen biri — bul onıń ádettegiden basqasha kóriniste bolıwı esaplanadı. Náresteniń yaki balanıń ishi jasıl kelse, bul kópshilik jas analardı qáweterge salıp qoyadı. Jasıl dáret — dáret ózgerisleriniń eń keń tarqalǵan kórinisi. Bul jaǵday balalar arasında júdá keń tarqalǵan hám dáret reńiniń normal ózgeriwi.
Dáret ádette qońır boladı, biraq hár kúni onıń reńi ózgeriwi múmkin. Bul ádette qáweterge sebep bolmaydı. Balalardaǵı jasıl dárettiń sebepleri olardıń jasına qarap hár túrli bolıwı múmkin.
Jasıl dáret geyde qanday da bir kesellik bar ekenligin kórsetiwi múmkin bolsa da, bul jaǵday jiddiy, qáweterge salatuǵın sebep bola almaydı.
Keliń, jaqsısı, bul maqalada eger balanıń ishi jasıl kelse bul neni ańlatatuǵının, jasıl dáretke ne sebep bolatuǵının hám eger balańızdıń dáreti jasıl ekenin sezseńiz ne islew kerekligin talqılap alayıq.
Jasıl dáret degen ne?
Jasıl dáret kóbinese, perzentińiz jegen zat, ol qabıl etken vitamin yamasa dári-dármaqqa baylanıslı bolıp, ol balada diareya, qarın awırıwı kelip shıǵıwına sebep bolıwı múmkin.
Jasıl dáret, ásirese jańa tuwılǵan nárestelerde keń tarqalǵan bolsa da, geyde jas balalarda yamasa úlken jastaǵı balalarda da payda bolıwı múmkin.
Simptomlar
Jasıl dáret óz-ózinen payda bolıwı yamasa asqazan buzılıwı menen ótetuǵın ayırım belgiler menen birge payda bolıwı múmkin:
- Ádette, qáliplesken dáret waqtı-waqtı menen jasıl tús alıwı múmkin; bul dárettiń normal reń ózgeriwi
- Geyde kórinisinen qara bolıp kóringen dáret tiykarında qoyıw jasıl kóriniste bolıwı múmkin
- Jasıl dáret diareya waqtında suyıq kórinistegi dáret kórinisinde bolıwı múmkin.
Balanıń ishi jasıl keliwi sebepleri?
Náreste hám jas balalarda dárettiń jasıl reńde bolıwına kóplegen faktorlar sebep boladı hám bul kemnen-kem jaǵdaylarda awır medicinalıq mashqalalar bar ekenligin kórsetedi.
Barlıq jastaǵı balalarda bir waqıttıń ózinde jasıl dáret bolıwı múmkin, biraq bunıń sebepleri hám jiyiligi balanıń jasına qarap hár qıylı boladı.
Nárestelerde jasıl dáret
Kishi jastaǵı balalarda hám ásirese, jańa tuwılǵan nárestelerde dárettiń jasıl reńde bolıwı kóp baqlanadı. Bunıń sebepleri tómendegiler:
- Jańa tuwılǵan náresteniń birinshi dáreti mekoniy qara-qatron kórinisinde boladı, biraq bul geyde jasıl reńge iye bolıwı da múmkin.
- Hádden zıyat kóp ót ajıralıwı da dárettiń jasıl reńde bolıwına alıp keliwi múmkin.
- Emshek súti menen azıqlanatuǵın balanıń dáreti mekoniyden keyin birden jasıl túske iye bolıwı múmkin.
- Jasıl dáret ananıń racionındaǵı awqatqa qarata kelispewshilikti kórsetiwi múmkin, bunday jaǵdayda nárestede bir qansha qolaysızlıqlar, ishtiń kebiniwi sıyaqlı jaǵdaylar kelip shıqqanın kóremiz.
- Viruslı yamasa bakterial infekciyalar dárettiń suyıq, jasıl reńge kiriwine sebep bolıwı múmkin.
- Balańızdıń racionına qattı ónimlerdi, ásirese, jasıl kókónislerdi kirgizseńiz de onıń dáreti jasıl reńge aylanıwı múmkin.
Jańa tuwılǵan nárestede birinshi bes kúnnen keyin de qoyıw jasıl dáret ajıralıwı dawam etse, bala ana tárepinen durıs awqatlanıp atırǵanı hám jeterli dárejede salmaq jıynap atırǵanın tekseriw zárúr. Eger jas ana tuwrı emiziw qaǵıydalarına ámel etpese yamasa bul boyınsha bilim hám kónlikpeleri kem bolsa, bala kútimi, sonıń ishinde tuwrı emiziw boyınsha qánigelerden járdem alıwı kerek.
Kishkentaylarda jasıl dáret sebebi
- Jasıl reńge iye, bos hám suwlı dáretti keltirip shıǵaratuǵın kesellik diareya. Parazitler de diareyaǵa alıp keliwi múmkin. Balalar qolların juwıwǵa ádetlenbegenligi hám onı durıs atqara almaǵanlıǵı sebepli, balalar parazitlerge kóbirek beyim boladı.
- Eger perzentińiz qosımsha awqat jese, bul da onıń dáretin jasıl reńge aylandırıwı múmkin.
- Vitaminler, ásirese, temir zatın óz ishine alǵan dári zatları balanıń dáreti jasıl reńde bolıwına alıp keliwi múmkin.
Úlken jastaǵı balalarda
- Jasıl ónimlerdi tutınıw.
- Hár túrli dári-dármaqlardı yamasa vitaminlerdi qabıl etiw.
- Diareya bolıwı yamasa asqazan buzılıwı dárettiń jasıl reńde bolıwına alıp keliwi múmkin.
AAP maǵlıwmatlarına qaraǵanda, jasıl dáret jiddiy qáweterleniwge sebep bola almaydı. Biraq, dáret jasıl, belgili bir formaǵa iye bolmay, suyıq bolsa hám tez-tez ajıralıp tursa, bunday jaǵday kóbinese, balada diareya bolıp atırǵanınan derek beredi, bunda barlıq jastaǵı balalarǵa itibar hám ǵamxorlıq talap etiledi. Sebebi, diareya balalarda suwsızlanıw hám bala dáretinde qan bolıwı sıyaqlı qáweterli hám ómir ushın qáwipli jaǵdaylarǵa sebep bolıwı múmkin.
Nárestelerde jasıl dáret tikkeley qáweterlenetuǵın jaǵday bolmasa da, diareya menen birge keletuǵın jasıl dáret qáwipli. Maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, dúnya júzi boyınsha diareya 5 jasqa shekem bolǵan balalar óliminiń sebepleri ishinde jetekshi kesellik esaplanadı.
Qashan shıpakerge kóriniw kerek?
Sonıń menen bir qatarda, ana yamasa bala kútiwshi ushın qáweterlenetuǵın jaǵdayǵa sebep bola alatuǵın dáret kórinisleri de bar.
Eger perzentińizdiń dáreti aq, qızıl (ásirese, ashıq qızıl) yamasa qara reńde bolsa, dárhal pediatrıńızǵa múrájat etiwińiz kerek.
Dárettiń bunday reńlerde bolıwı jiddiy mashqala bar ekenligin kórsetpewi múmkin, biraq, bunday jaǵday shıpakerińizge múrájat etiwdi hám onıń tekseriwin talap etedi.
Eskertiw belgileri
Eger náreste yamasa balada diareya hám tómendegi belgilerden biri bolsa, shıpakerge múrájat etiń:
- suwsızlanıw belgileri;
- bir kúnnen artıq qusıw;
- ısıtpa 38,0 ºC den joqarı;
- awqatlanıwǵa qızıǵıwshılıqtıń joqlıǵı.
