Hayallar hámiledar bolǵannan keyin payda bolatuǵın birinshi sorawlardan biri «Hámiledarlıqta neler múmkin emes? Qanday ónimler hámilege zıyan keltiredi?» sıyaqlı boladı. Bul sorawlarǵa juwap tawıp, olar jewi múmkin bolǵan hám bolmaytuǵın ónimler dizimin bilip alıwları kerek.
Bir jaqsı tárepi, siz jewińiz qadaǵan etilgen nárselerge qaraǵanda jewińiz múmkin bolǵan ónimler kóbirek. Hámiledarlıqta ózińiz hám rawajlanıp atırǵan hámileniń salamatlıǵın saqlaw ushın awqatlanıw racionıńızǵa itibar beriwińiz kerek. Bunday qıyın jumısta sizge háptelik usınısları menen «Lalu» mobil qosımshası járdem beriwi múmkin.
Ayırım azıq-awqatlardı az paydalanıw kerek, basqalarınan bolsa pútkilley waz keshiw shárt boladı. Tómende hámiledarlıq waqtında saqlanıw yamasa azaytıw zárúr bolǵan 11 azıq-awqat hám ishimlik haqqında maǵlıwmat berip ótemiz.
Shala pisirilgen, shiyki hám qayta islengen gósh
Shiyki balıq penen baylanıslı ayırım mashqalalar pispegen góshke de tiyisli. Pisirilmegen yamasa shiyki góshti jew toksoplazma, E. coli, listeriya hám salmonella sıyaqlı bir qansha bakteriya yamasa parazitlerdi juqtırıw qáwpin arttıradı.
Bakteriyalar kishkene balanıń densawlıǵına jiddiy qáwip salıwı múmkin: awır nerv kesellikleri, sonıń ishinde, intellektuallıq mayıplıq, soqırlıq hám epilepsiyaǵa alıp keliw itimalı bar.
Kópshilik bakteriyalar gósh bólekleriniń betinde jaylasqan bolsa, basqa bakteriyalar bulshıq et talshıqları ishinde jasawı múmkin.
Qozı hám baspaq góshinen alınǵan mayda bólekler yamasa qabırǵa sıyaqlı góshtiń tolıq bóleklerin aqırına shekem pispegen halda jew qáwipsiz bolıwı múmkin. Biraq, tek ǵana gósh bólegi sırtqı tárepinen tolıq piskeninde ǵana qollanılıwı múmkin.
Góshli piroglar, burgerler, qıyma hám qus góshlerin hesh qashan shiyki yamasa pispegen halda jew kerek emes. Sonıń ushın, burgerlerdi jaqsı piskenge shekem panjara ústine qoyıń.
Xot-doglar, kolbasa ónimleri, muzlatılǵan yarım tayar góshler de qayta islew yamasa saqlaw waqtında hár qıylı bakteriyalardı juqtırıwı múmkin.
Shiyki máyek
Shiyki máyek salmonella bakteriyası menen zıyanlı bolıwı múmkin.
Salmonella infekciyasınıń belgileri arasında ısıtpa kóteriliwi, kewil aynıwı, qusıw, asqazan spazmı hám diareya bar. Kemnen-kem jaǵdaylarda infekciya jatır spazmın keltirip shıǵarıwı múmkin, bul erte tuwılıwǵa yamasa óli tuwılıwǵa alıp keledi.
Qáwipsiz bolıw ushın bárqulla máyekti jaqsılap pisiriń yamasa pasterizaciyalanǵan máyeklerden paydalanıń. Sarısı jaqsı pispegen máyek hám úyde tayarlanǵan mayonez sıyaqlı ónimlerdi tutınıwdan tolıq shekleniń.
Haywanlar organları
Haywan organları góshi hár qıylı azıqlıq zatlardıń ájayıp deregi esaplanadı.
Bularǵa temir, B12 vitamini, A vitamini, cink, selen hám mıs kiredi — bulardıń barlıǵı sizge hám balaǵa paydalı.
Biraq hámiledarlıq waqtında haywanlarǵa tiykarlanǵan A vitaminin júdá kóp qabıl etiw usınıs etilmeydi.
Haywan aǵzaların tutınıw arqalı A vitaminin júdá kóp qabıl etiw, ásirese hámiledarlıqtıń birinshi trimestrinde, tuwma kemislikler hám hámileniń túsiwine alıp keliwi múmkin.
Joqarı sınaplı balıqlar
Sınap júdá záhárli element esaplanadı. Tásir etiwshi derektiń qáwipsiz dárejesi belgili emes hám ol kóbirek pataslanǵan suwda ushırasadı.
Sınap nerv, immunitet sisteması hám búyrekler ushın záhárli bolıwı múmkin. Bunnan tısqarı, bul balalarda salmaqlı rawajlanıw mashqalaların keltirip shıǵarıwı, hátteki az muǵdarı da unamsız tásir kórsetiwi múmkin.
Ol patas teńizlerde kóp ushırasqanlıǵı sebepli, iri teńiz balıqları denelerinde kóp muǵdarda sınap toplaydı. Sonıń ushın, hámiledarlıq waqtında hám emiziwde joqarı muǵdardaǵı sınaplı balıqlardan saqlanıw shárt.
Siz ulıwma tutınıwdan shıǵarıwıńız kerek bolǵan denesinde joqarı sınaplı balıq túrlerine tómendegiler kiredi:
- akula;
- qılısh-balıq;
- qızıl skumbriya;
- orkinos (ásirese úlken tunes);
- marlin;
- Meksika qoltıǵınan plitka balıqları.
Áhmiyetlisi sonda, biziń mámleketimizde bunday balıq túrleri joq. Biraq túrli asxanalarda usı balıq túrleri usınıs etilmekte.
Sonı atap ótiw kerek, barlıq balıqlar da zıyanlı emes.
FDA shólkeminiń atap ótiwinshe, hámiledarlıq waqtında kem sınaplı balıqlardı jew paydalı hám bul balıqlardı háptesine úsh mártege shekem jew múmkin.
Kem sınaplı balıqlar júdá kóp hám tómende ayırımların sanap ótemiz:
- treska;
- qalqanbalıq;
- losos (góshti qızıl balıq);
- tilapiya;
- forel.
Ásirese, losos sıyaqlı maylı balıqlardı jew jaqsı variant esaplanadı, sebebi olardıń quramında balańız ushın áhmiyetli bolǵan omega-3 may kislotaları kóp.
Shala pisken yamasa shiyki balıq
Bul sushi ıqlasbentleri ushın qıyın boladı, biraq bul júdá áhmiyetli. Shiyki balıqlar, ásirese, shayan tárizliler bir neshe infekciyalardı keltirip shıǵarıwı múmkin. Olar aqıbetinde norovirus, vibrio, salmonella hám listeriya sıyaqlı viruslı, bakterial yamasa parazitar infekciyalar júzege keliwi múmkin.
Bul infekciyalar tásir etiwi aqıbetinde ana organizminde suwsızlanıw hám hálsizlikti keltirip shıǵaradı. Ayırım infekciyalar bolsa, balanıń rawajlanıwına unamsız tásir etip, hátteki ólimge alıp keletuǵın jaǵdaylarǵa alıp keliwi múmkin.
Hámiledar hayallar, ásirese, listeriya infekciyasına beyim esaplanadı. Haqıyqatında da, CDC orayınıń maǵlıwmatları boyınsha, hámiledar hayallarda listeriya juqtırıw itimalı xalıqtıń basqa bólegine salıstırǵanda 10 ese joqarı eken.
Bul bakteriyalar topıraqta hám pataslanǵan suwda, ósimliklerde bolıwı múmkin. Shiyki balıqlar qayta islenip atırǵan waqıtta, sonıń ishinde, ıslaw yamasa keptiriw waqtında da bakteriya juǵıwı múmkin.
Listeriya bakteriyaları placenta arqalı hámilege de juǵıwı múmkin. Bul bolsa, múddetinen aldın tuwılıw, hámile túsiwi, hámileniń óliwi hám basqa da awır mashqalalarǵa alıp keliwi múmkin.
Bul, álbette, sushi taǵamların, sonıń ishinde, shiyki balıq hám shayan tárizli balıqlardı tutınıwdan qashıw usınıs etiledi. Eger usı ónimlerdiń ıqlasbenti bolsańız, qáweterlenbeń, bala tuwılǵannan keyin shańaraqlıq shıpakerińiz benen másláhátlesip, usı ónimlerdi tutınıwıńız múmkin.
Kofein
Siz kofe, chay, alkogolsiz ishimlikler yaki kakaonı jaqsı kóretuǵın millionlaǵan adamlardıń biri bolıwıńız múmkin. Kofeinge bolǵan muhabbat tuwralı sóz bolǵanda, álbette, siz jalǵız emessiz. Biraq hámiledarlıq waqtında olardı tutınıwdı azaytıwıńız maqsetke muwapıq.
Amerika akusherlik hám ginekologlar kolledjiniń maǵlıwmatlarına qaraǵanda, ádette hámiledarlarǵa kofeindi kúnine 200 milligramm (mg) dan az muǵdarda tutınıw usınıs etiledi.
Kofein júdá tez sińedi hám placentaǵa ańsat ótedi. Nárestelerde hám olardıń placentalarında kofein metabolizmi ushın zárúr bolǵan tiykarǵı ferment bolmaǵanlıǵı sebepli, joqarı dárejedegi birikpeler payda bolıwı múmkin.
Hámiledarlıq waqtında kofeindi joqarı dárejede tutınıw hámile ósiwin sheklewi hám tuwılıw waqtında az salmaq penen tuwılıw qáwpin arttırıwı dálillengen.
Tuwılıwdaǵı az salmaq 2,5 kg nan kem bolsa, náreste ólimine yamasa úlkeygende sozılmalı kesellikler payda bolıwı sıyaqlı qáwiptiń artıwına alıp keledi.
Solay etip, balada kofein muǵdarı kóbeyip ketpewi ushın kúnlik kofe hám gazlı ishimlikler tutınıwın maksimal dárejede azaytıwıńız kerek.
Shiyki shaqalar
Densawlıq ushın paydalı dep tańlaǵan salatıńız da zıyanlı komponentlerden jıraq bolmawı múmkin. Shiyki ósimlikler, sonıń ishinde kók shópler, ispanaq, rediska hám másh yamasa lobiya sıyaqlı ónimler salmonella menen zıyanlanǵan bolıwı múmkin.
Tuqımlardıń ónip shıǵıwı ushın zárúr bolǵan ıǵallı ortalıq bul túrdegi bakteriyalar ushın júdá qolaylı hám olardı bul basqıshta joq etiwdiń derlik imkanı joq.
Sol sebepli sizge bunday ónimlerden pútkilley waz keshiw usınıs etiledi. Bunday kók shóp ónimleri awqatta, mayda jaqsı piskennen keyin olardı jew qáwipsiz.
Juwılmaǵan ónim
Juwılmaǵan yamasa tazalanbaǵan miywe hám kókónislerdiń beti bir neshe bakteriya hám parazitler menen pataslanǵan bolıwı múmkin.
Bularǵa toksoplazma, E. coli, salmonella hám listeriya kiredi, olar topıraqtan yamasa islew beriw waqtında juǵıwı múmkin.
Bakteriya juǵıwı hár qanday waqıtta: islep shıǵarıw, jıynaw, qayta islew, saqlaw, tasıw yamasa usaqlap satıw waqtında júz beriwi múmkin. Miywe hám kókónislerde qalıwı múmkin bolǵan qáwipli parazitlerden biri toksoplazma dep ataladı.
Toksoplazma menen kesellengen adamlardıń kópshiliginde hesh qanday belgiler sezilmewi, biraq ayırımlar bir ay yamasa onnan kóbirek waqıt dawamında ózlerin grippke shalınǵanday seziniwi múmkin.
Toksoplazma bakteriyaların juqtırǵan kópshilik nárestelerde tuwılıw waqtında hesh qanday belgiler bolmaydı. Biraq, soqırlıq yamasa intellektual mayıplıq sıyaqlı belgiler náreste ómirinde keyin ala rawajlanıwı múmkin.
Hámiledarlıqta, miywe hám kókónislerdi suw menen jaqsılap juwıw, tazalaw yamasa puwda pisiriw arqalı infekciya juqtırıw qáwpin azaytıw júdá áhmiyetli. Náreste tuwılǵannan keyin de bunı ádet qılıp alıwıńız kerek.
Pasterlenbegen sút, sır hám miywe sherbeti
Shiyki sút, pasterizaciyalanbaǵan sır hám jumsaq sırlarda listeriya, salmonella, E. coli hám Campylobacter sıyaqlı zıyanlı bakteriyalar bar.
Tap sol nárse qaynatılmaǵan sherbetke de tiyisli bolıp, ol da bakteriyalıq pataslanıwǵa júdá beyim. Usı infekciyalardıń barlıǵı tuwılmaǵan náresteniń ómiri ushın qáwipli aqıbetler alıp keliwi múmkin.
Bakteriyalar tábiyiy túrde payda bolıwı yamasa jıynaw, saqlaw waqtında pataslanıwınan kelip shıǵıwı múmkin. Pasterlew ónimlerdiń azıqlıq qásietin ózgertpesten zıyanlı bakteriyalardı joq etiwdiń eń nátiyjeli usılı esaplanadı.
Juqtırıw qáwpin minimallastırıw ushın tek ǵana pasterizaciyalanǵan sút, sır hám miywe sherbetin tutınıń.
Spirtli ishimlikler
Hámiledarlıqta spirtli ishimlikler ishiwden pútkilley waz keshiw shárt, sebebi bul hámileniń túsiwi hám óli tuwılıw qáwpin arttıradı. Hátteki onıń az muǵdarı da balańızdıń miyi rawajlanıwına unamsız tásir etiwi múmkin.
Hámiledarlıq waqtında spirtli ishimlikler ishiw hámileniń alkogol sindromın keltirip shıǵarıwı múmkin, bul bet deformaciyaları, júrek kemislikleri hám intellektual mayıplıqtıń rawajlanıwına sebep boladı.
Qayta islengen zıyanlı awqatlar
Sizge de, ósip atırǵan kishkene balańızǵa da járdem beriw ushın vitamin hám minerallarǵa bay awqatlardı jew kerek.
Aytpaqshı, hámiledarlıqta hayal “eki adam ushın awqat jewi kerek” degen gáp te bir ertek. Siz birinshi trimestrde ádettegidey, keyin ekinshi trimestrde kúnine 350 kaloriya hám úshinshi trimestrde kúnine shama menen 450 kaloriyaǵa kóbeytip, sáykes túrde awqatlanıwıńız múmkin.
Hámiledarlıqtıń optimal awqatlanıw rejesi tiykarınan tolıq azıq-awqat ónimlerinen ibarat bolıwı kerek, bul siziń hám náresteniń mútájliklerin qanaatlandırıwı lazım. Qayta islengen azıq-awqatlar, ádette, mineral hám vitaminlerdi óz ishine tolıq qamtıp almaǵan. Sonday-aq, geyde olar may hám qantlarǵa bay bolıp, olar sizge zıyanlı tásir etip, artıqsha salmaq jıynawıńızǵa tásir etiwi múmkin.
Hámiledarlıq waqtında artıqsha salmaq jıynaw kóplegen asqınıwlar hám keselliklerge sebep boladı. Bularǵa hámiledarlıq qantlı diabeti qáwpiniń artıwı, sonday-aq hámiledarlıq yamasa tuwıwdıń ayırım asqınıwları kiredi.
Proteinge bay ónimler hám jeńil awqatlar kóbirek menyuńızdan orın alsın. Kókónisler, miyweler hám sobıqlı ónimler (másh, noqat, lobiya) usılar qatarına kiredi. Álbette, olardı tutınıwdan aldın jaqsılap tazalaw kerek.
Juwmaqlap aytqanda, hámiledarlıq dáwirinde densawlıqtı qadaǵalap barıw úlken áhmiyetke iye. Sol sebepli de siz hám balańızǵa qáwip tuwdıratuǵın azıq-awqat hám ishimliklerden saqlanıw júdá áhmiyetli.
Kópshilik awqatlar hám ishimlikler tutınıw ushın pútkilley qáwipsiz bolsa da, ayırımlarınan, máselen, shiyki balıq, pasterizaciyalanbaǵan sút ónimleri, alkogol hám quramında sınap muǵdarı joqarı bolǵan balıqlardan saqlanıw kerek.
Bunnan tısqarı, kofe hám sheker muǵdarı kóp bolǵan ayırım azıq-awqat ónimleri hám ishimlikler salamat hámiledarlıqtı dawam ettiriw ushın shekleniwi zárúr.
Usı maqala arqalı «Hámiledarlıqta neler múmkin emes?» degen sorawıńızǵa juwap taptıńız, dep oylaymız.
Paydalı: Hámiledarlıqta bel awırıwı – sebepleri hám saplastırıw usılları
