Өзінің репродуктивті денсаулығына бейжай қарамайтын әрбір әйел овуляция және оның ерекшеліктері туралы білуі тиіс. Осы мақала арқылы овуляция белгілері туралы толық ақпарат береміз.
ОВУЛЯЦИЯ — аналық без фолликуласынан құрсақ қуысына ұрықтануға қабілетті, жетілген жұмыртқа жасушасының шығуы. Жалпы алғанда, бұл етеккір циклінің бір кезеңі, яғни аналық без циклі болып есептеледі. Бала көтеретін жастағы әйелдерде овуляция қалыпты жағдайда әр 21-35 күн сайын болады.
Овуляция жиілігі нейрогуморальды механизмдермен, негізінен гипофиздің гонадотропты гормондарымен және аналық бездің фолликулярлық гормонымен реттеледі.
Овуляция фазасы — ағзаның репродуктивті денсаулығының қалыпты жұмыс істеп тұрғанының белгісі. Бұл фазаның болмауы ағзада қандай да бір мәселенің бар екенін білдіреді. Жоғарыда атап өткеніміздей, денсаулығына бейжай қарамайтын әйел овуляцияның болып жатқанын бақылап отыруы керек.
Әр әйел үшін тұрақты болып келген овуляция ырғағы түсіктен кейінгі 3 ай ішінде, босанғаннан кейінгі бір жыл ішінде, сондай-ақ ағза менопауза кезеңіне дайындала бастайтын 40 жастан кейін етеккірдің келмеуі немесе етеккірдің кешігуі аясында өзгереді.
Жүктілік басталғанда және етеккір функциясы толық тоқтағаннан кейін овуляция да тоқтайды. Овуляция уақытын білу жүктілікті жоспарлауда, жасанды ұрықтандыру мен ЭКҰ (экстракорпоральды ұрықтандыру) үшін ең қолайлы уақытты таңдауда маңызды рөл атқарады.
Овуляция белгілері
Бұл фазаның өтпеуі ағзада қандай да бір мәселе бар екенін білдіреді.
Овуляцияның субъективті белгілері ретінде іштің төменгі бөлігіндегі қысқа мерзімді ауырсынуды айтуға болады.
Овуляцияның объективті белгілеріне қынаптан шырышты бөлінділердің көбеюі, овуляция күні ректальды (базальды) температураның төмендеуі, ал келесі күні оның көтерілуі, қан плазмасында прогестерон деңгейінің артуы және т.б. жатады.
Кейбір дереккөздерге сәйкес, иіс және дәм сезудің артуы, сүт бездері сезімталдығының күшеюі сияқты белгілер де овуляцияның белгілері болып саналады.
Бұл белгілер жүктілік белгілеріне ұқсас болғандықтан, етеккір циклі тұрақты емес әйелдердің шатасуына себеп болуы мүмкін.
Іштің төменгі бөлігіндегі ауырсыну қатты және өткір болса, бұл күрделі аурулардың белгісі болуы мүмкін екенін есте сақтау керек. Бұл жағдайда шұғыл көмекке жүгіну қажет.
Кез келген белгі әрдайым овуляцияны білдіре бермеуі мүмкін, сондықтан нақты ақпарат алу үшін овуляцияны анықтаудың басқа әдістерін қосымша пайдаланған дұрыс.
Төменде жоғарыда аталған белгілер туралы толығырақ баяндаймыз.
Овуляция және ауырсыну
Овуляция күндері іштің төменгі бөлігінде етеккірмен байланысты қан кетуден тыс ауырсыну байқалуы мүмкін.
Ауырсыну іштің төменгі орталық бөлігінде немесе доминантты фолликуланың қай аналық безде жетілетініне байланысты оң/сол жақта болуы мүмкін. Ауырсыну көбінесе тартып ауырғандай болады. Ол іштің төменгі бөлігіндегі жеңіл ісінумен немесе кебу сезімімен қатар жүруі мүмкін.
Бастапқыда ауырсыну әлсіз болғанымен, кейінгі күндері біраз күшейетіні байқалады. Бұл ауырсынулар овуляция алдында әйел ағзасында биологиялық белсенді заттар — простагландиндер деңгейінің жоғарылауымен байланысты. Простагландиндер фолликула қабырғасы мен аналық без тіндерін ерітіп, жұмыртқа жасушасының жатыр түтігіне өтуін қамтамасыз етеді. Бұл процесте простагландиндердің “жанама әсері” ауырсыну болып табылады.
Ауырсынудың овуляциямен байланысты екенін білудің де маңызы зор. Себебі, басқа патологиялық жағдайлардан туындаған ауырсынулар шұғыл медициналық көмекті қажет етуі мүмкін.
- Ауырсыну 1-3 күнге созылып, өздігінен басылады.
- Ауырсыну бірнеше цикл бойы қайталанады.
- Мұндай ауырсынудан шамамен 14 күн өткен соң, келесі етеккір келеді.
Овуляция кезіндегі ауырсыну орташа деңгейде болады және ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдауды қажет етпейді. Ал қатты ауырсыну денсаулыққа байланысты қандай да бір мәселенің барын көрсетеді.
Төменде жоғарыда аталған белгілер туралы толығырақ ақпарат береміз.
Овуляция және ауырсыну
Овуляция күндері іштің төменгі бөлігінде ауырсыну болуы мүмкін, олар етеккірге байланысты қан кетумен байланысты емес.
Ауырсыну іштің төменгі орталық бөлігінде немесе доминантты фолликулдың қай аналық безде жетілуіне байланысты оң/сол жақта болуы мүмкін. Ауырсыну көбінесе тартысты сипатқа ие. Ол іштің төменгі бөлігінде жеңіл ісіну немесе толу сезімімен бірге жүруі мүмкін.
Бастапқыда ауырсыну аз болса да, кейінгі күндері біраз күшейгені байқалады. Бұл ауырсынулар овуляция алдында әйел ағзасында биологиялық белсенді заттар – простагландиндер деңгейінің жоғарылауымен байланысты. Простагландиндер фолликула қабырғасы мен аналық без тінін ерітіп, жұмыртқа жасушасының жатыр түтігіне өтуін қамтамасыз етеді. Бұл процесте простагландиндердің «жанама әсері» ауырсыну болып табылады.
Ауырсынудың овуляциямен байланысты екенін білу де маңызды. Өйткені, басқа патологиялық себептерден туындаған ауырсынулар шұғыл көмекті қажет етуі мүмкін.
- Ауырсыну 1-3 күнге созылып, өздігінен басылады.
- Ауырсыну бірнеше циклде қайталанады.
- Бұл ауырсынудан шамамен 14 күн өткен соң, келесі етеккір келеді.
Овуляция кезінде ауырсыну орташа қарқындылықта және ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдауды қажет етпейді. Ал қатты ауырсыну денсаулыққа байланысты қандай да бір проблеманы көрсетеді.
Егер күтілетін овуляция күндері ауырсыну қатты болса, гинекологпен хабарласу керек. Іштің төменгі жағындағы ауырсыну дене температурасының көтерілуімен, жыныс жолдарынан бөлінділердің көбеюімен, бөлінді түсінің мөлдір, ақтан сары, жасыл түске дейін өзгеруімен немесе қан аралас бөлінділермен қатар жүрсе, бұл жыныс мүшелерінің патологиялық жағдайынан хабар беруі мүмкін. Мұндай жағдайларда міндетті түрде гинекологқа қаралу қажет.
Шырышты бөлінділер
Жатыр мойнындағы бездер шырыш бөледі. Әдетте ол жатыр мойны өзегін жауып, инфекциялардың жатырға өтуіне тосқауыл болатын нағыз тығын болып саналады және қою болады. Мұндай қою шырышта сперматозоидтар тез қозғалғыштығын жоғалтады. Нәтижесінде олардың жатыр қуысына көтерілуі қиындық тудырады. Алайда аналық безде өсетін негізгі (доминантты) фолликул эстрадиол гормонын өндіреді.
Эстрадиол неғұрлым көп болса, цервикальді сұйықтық соғұрлым көбейіп, сұйылады. Овуляция қарсаңында ол жұмыртқаның ақуызы сияқты созылмалы болып қалады. Кейбір әйелдерде циклдің ортасында бұл шырышты, мөлдір бөлінді өте айқын сезіледі. Кейбіреулерінде овуляциядан бірнеше күн бұрын, ал кейбіреулерінде тек овуляция күні ғана бөлінеді. Бұл – жеке ерекшелік.
Ректальді температура
Әдетте ол жатыр мойны каналын жауып, инфекциялардың жатырға өтуіне кедергі келтіретін нағыз тығын болып табылады және қалың болады. Мұндай қалың шырышта сперматозоидтар тез қозғалғыштығын жоғалтады. Нәтижесінде олар үшін жатыр қуысына көтерілу қиынға соғады. Бірақ аналық безде өсетін негізгі (доминантты) фолликул эстрадиол гормонын өндіреді.
Базальді дене температурасы — бұл ағза тыныштық күйдегі кездегі температура, оның овуляция кезінде сәл көтерілетіні байқалады. Әйелдің ректальді дене температурасы бірқатар факторларға, соның ішінде гормондар деңгейіне байланысты да өзгереді.
Овуляциядан кейін қанда прогестерон гормонының мөлшері артады. Қалыпты жағдайда етеккір басталғаннан кейін орта есеппен 2 апта бойы (етеккір циклінің 1-фазасында) базальді температура 37.0 °C градустан аспайды. Етеккір циклінің 2-фазасы басталмас бұрын температура сәл төмендеп, бірден 0.4-0.5 °C деңгейіне дейін көтеріледі. Дәл осы көтерілу овуляцияның өткенінен хабар береді.
Келесі етеккір басталғанша температура көтеріңкі күйде болады, оның төмендеуімен жаңа етеккір циклі басталады.
Ректальды температура
Базальды дене температурасы – ағза тыныққан кездегі температура және оның овуляция кезінде біраз көтерілуі байқалады. Әйелдің ректальды дене температурасы бірқатар факторларға, соның ішінде гормондар деңгейіне байланысты өзгереді.
Овуляциядан кейін қанда прогестерон гормонының мөлшері артады. Қалыпты жағдайда етеккір басталғаннан кейін орта есеппен 2 апта ішінде (етеккір циклінің 1 фазасында) базальды температура 37.0 °С-тан аспайды. Етеккір циклінің 2-фазасы басталмас бұрын температура сәл төмендеп, бірден 0,4-0,5 °C деңгейіне дейін көтеріледі. Дәл осы көтерілу овуляция болғанын көрсетеді.
Келесі етеккір басталғанша температура көтеріліп тұрады, оның төмендеуімен жаңа етеккір циклі басталады.
